İÇİNDEKİLER

Mühendislikte Kullanılan Birimler ve Dönüşüm Tabloları…………………………………………………………………………… 1

Çeşitli Elementlerin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri…………………………………………………………………………………… 8

Bazı Katı ve Sıvı Maddelerin Özgül Ağırlıkları……………………………………………………………………………………………. 9

Yağ Seçiminde Gözönünde Tutulması Gereken Viskozite Aralıkları……………………………………………………………. 10 Tekstilde SI Birim Sistemlerinin Kullanılması ve Dönüşüm Faktörleri………………………………………………………… 11

Tekstil Liflerinin Sınıflandırılması…………………………………………………………………………………………………………… 12

Liflerin Mekanik Özellikleri ve Yoğunlukları………………………………………………………………………………………………13

Başlıca Yapma (Kimyasal) Liflerin Genel İsimleri, Kimyasal Yapıları ve Bazı Özellikleri……………………………….. 14

Değişik Sistemlere Göre Yünlerin Sınıflandırılması…………………………………………………………………………………… 14

Yaygın Kullanılan Bazı İnsan Yapımı Lif Markaları (Trademarks)………………………………………………………………. 15

Tekstil Lifleri Kısaltmaları………………………………………………………………………………………………………………………..17

Amerikan Upland Pamuklarının Dereceye Göre Üniversal Standartları, Sembolleri ve Kodları………………………18

Lif Uzunluğuna Göre Universal Pamuk Standartları…………………………………………………………………………………..18

Türk Pamuklarının Sınıflandırılması ………………………………………………………………………………………………………..19

İplik Numaralama Sistemleri ve Dönüşüm Formülleri……………………………………………………………………………….20

İplik Numaraları İçin Dönüşüm Tablosu……………………………………………………………………………………………………21

İplik Bükümü ve Büküm Faktörü……………………………………………………………………………………………………………..22

Katlı İpliklerin Gösterim Tarzı………………………………………………………………………………………………………………… 23

Pamuk İplikçiliğinde Makine Tipine Göre Telef Oranları (%)………………………………………………………………………24

Penye Üretimi ve Verimliliği…………………………………………………………………………………………………………………….25

Pamuk ve Yün İçin Eğirimle Sınırları………………………………………………………………………………………………………..29

Organik Tekstiller…………………………………………………………………………………………………………………………………..32

Teknik Tekstillerin Ana Uygulama Alanları……………………………………………………………………………………………….32

Standart Dokuma Kumaşlar

Standart İplikler……………………………………………………………………………………………………………………………………..33

Fantezi İplikler……………………………………………………………………………………………………………………………………….34

Standart Pamuklu Kumaşlar…………………………………………………………………………………………………………………….35

Standart Ştrayhgarn Kumaşlar…………………………………………………………………………………………………………………38

Standart Kamgarn Kumaşlar……………………………………………………………………………………………………………………39

Viskondan Yapılmış Standart Kumaşlar…………………………………………………………………………………………………… 41

Rayon (Asetat, Floş vb) ve İplikten Yapılmış Standart Kumaşlar………………………………………………………………… 41

Halılar………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 42

Çok Kullanılan Dokuma Kumaş Örgüleri…………………………………………………………………………………………………..43

Dokumada Örtme ve Ağırlık…………………………………………………………………………………………………………………….46

Dokuma Kumaş Hataları…………………………………………………………………………………………………………………………48

Örmecilik Temel Bilgileri……………………………………………………………………………………………………………………….. 50

Örme Makinaları Hakkında Bilgiler…………………………………………………………………………………………………………. 51

Temel Örgü Kumaş Yapıları

Atkı Örme Kumaş Yapıları……………………………………………………………………………………………………………………… 53

Çözgü Örme Kumaş Yapıları…………………………………………………………………………………………………………………….54

Örme –Kumaşlarda Görülen Hatalar ve Giderilme Çareleri………………………………………………………………………..54

Yaygın Kullanılan Boyarmadde Ticari Adları ve Üretici Firmalar……………………………………………………………….. 56

Tekstil Bakım İşaretlerinin En Son Şekli ve Açıklamaları…………………………………………………………………………..  57

Tavsiye Edilen İğne/İplik Ölçüleri…………………………………………………………………………………………………………… 58

Genel Dikiş Tipleri………………………………………………………………………………………………………………………………….58

İğne Sistem Çizelgesi……………………………………………………………………………………………………………………………….61

İplik Tüketim Kılavuzu……………………………………………………………………………………………………………………………62

ISO Standart Ölçü Tabloları…………………………………………………………………………………………………………………….63

Kabul Edilebilir Kalite Düzeyi (AQL)………………………………………………………………………………………………………..65

Standart Düğme Ebatları……………………………………………………………………………………………………………………….. 66

Tekstilde Çok Kullanılan Türk Standartları……………………………………………………………………………………………….67

Türkiye’de Tekstil ve Deri Mühendisliği Alanlarında Eğitim Veren Yüksek Öğretim Kurumları……………………. 69

BİRİMLER

 

Enerji, iş ve ısı birimleri J Kwh Kgf.m K.Cal Erg Psh Hph Btu Ft.lbf l.atm
1J(|ul)=N.m=W.s 1 2.778.10-7 0.101972 2.388.10-4 107 3.777.10-7 3.725.10-4 9.478.10-4 0.737561 0.009869
1KWh
(kılowatsaat) 3.6.106 1 3.671.105 859.845 3.6.1013 1.35962 1.34102 3412.14 2.65522.106 35528
1Kgf.m
(Kilogram kuvvet.mt) 9.80665 2.724.10-6 1 0.002342 9.80665.107 3.70370.10-6 3.653.10-6 0.009297 7.233 0.09678
1 Kcal (Kilo kalori) 4186.8 0.001163 426.939 1 4187.10-7 0.001581 0.001560 3.96832 3088.02 41.32
1 Erg 10-7 2.778.10-14 1.0197.10-8 2.388.10-11 1 3.777.10-14 3.725.10-4 9.478.10-11 7.376.10-8 9.869.1010
1 Psh.
(Metrik beygirgücü saat) 2.648.106 0.735499 270.000 632.41 2.648.1013 1 0.986.320 2509.62 1.95291.106 26131
1 Hph (Beygirgücü saat) 2.6845.106 0.7457 2.7375.105 641.186 2.6845.1013 1.0139 1 2544.43 1.98.106 26439
Btu (lng. Isı birimi) 1055.06 2.931.KH 107.586 0.251996 1055.107 3.985.10-4 3.930.10-4 1 778.168 10.41
Ft.lbt (Foot libre kuvvet) 1.35582 3.76617.10-7 0.138255 3.23832.1 O-4 1.35582.107 5.12056.10-7 5.05051.10-7 0.001285 1 0.01338
l.atm (Litre atmosfer) 101.33 2.815.10-5 10.333 0.02420 101.33.107 3.827.10-5 3.775.10-5 0.09604 74.74 1

 

* (IT Kalori) ICa 1/T = 4.1868 J (Milletlerarası katon)                                                                                                                                                              * (Thermochem) 1 Cal = 4.1840 J (Isı kimyası kalorisi)

 

GÜÇ kgf.m/s Kw Kcal/s erg/s PS Hp Ft.lb/s Ft.lb/min Btu/s Btu/inin
1 kgf.m/s

(kilogram kuvvet mt/sn)

1 0.009807 0.002342 9.807×107 0.0131509 0.0131509 7.23301 433.98 0.009295 0.5577
1 Kw (Kilowat) 101.972 1 0.238846 1010 1.35962 1.34102 737.562 4.426×104 0.94781 56.89
1 Kcal/s (Kilokalon/sn) 426.9 4.1868 1 4187×107 5.692 5.614 3088.05 185280 3.96832 238.08
1 Erg/s (Erg/sn) 1.020×10-8 10.-10 2.388×10-11 1 1.360×10-10 1.341×10-10 7.376×10-8 4.426×10-5 9.481×10-11 5.689×10-9
1 PS (Metrik beygirgücü) 75 0.735499 0.175671 7.355×109 1 0.986320 542.476 3.255×104 0.69712 41.83
1 HP (Beygirgücü) 76.0402 0.7457 0.1781 7.457×109 1.01387 1 550 3.3×104 0.70679 42.41
1 Ft.lb/s
(Font libre kuvvet/sn) 0.138255 0.001356 3.238×10-4 1.356×107 0.001843 0.001818 1 60 0.001285 0.07712
1 Ft.lb/mın
(Font libre kuvvet/dakika) 2.305×10-3 2.260×10-5 5.396×10-6 2.259×105 3.072×10-5 3.030×10-5 0.01667 1 2.141×10-5 1.285×10-3
Btu/s (ing.ısı birimi/sn) 107.586 1.05505 0.251993 1055×107 1.4345 1.4149 778.17 4.670×104 1 60
Btu/min (ing.ısı birimi/dk.) 1.793 0.01758 4.2×10-3 1.758×108 0.02390 0.02357 12.97 778.0 0.01667 1

 

1 Poncelet= 100 kgf.m/s

 

 

 

 

BASINÇ atm Atmosfer at kqf/ cm2 psi Ibf/ in2 Torr mm Hq Bar Paskal N/m2
1 atm (Normal atmosfer)

0 0C’de 760 mm Civanın ağırlığı

1 1.03323 14.6559 760 1.013250 101325
1 at (Metrik atmosfer) 0.967841 1 14.2233 735.559 0.980665 98066.5
1 Psı 0.0680460 0.0703070 1 51.7149 0.0689476 6895
1Torr 1.31579.10-3 1.35951.10-3 0.0193368 1 1.33322.10-3 133.32
1 Bar = 106 Dyn/cm2 0.986923 1.01972 14.5038 750.062 105

 

 

  N Dyn kgf Ibf Poundal
1 Newton (N)                           = kçjs.m/sn2 MKS Sistem 1 105 0.101972 0224809 101325
1 DIN (Dyn)                           = gr.cm/sn2
Metrik Mutlak Sistem CGS                                                             1 Kilogram kuvvet (kgf)           = kg.9.80665m/sn2 105 1 1.01972.10-6 224809.10-6 7233.10-5
Metrik (Teknik) Yerçekimi Sistemi 9.80665 980665 1 220462 70.93
1 Libre kuvvet (Ibf)                 = lb32.174 lt/sn2                Ing Teknik yerçekimi  Sistemi 4.4480 444805 0.4536 1 32.17
1 Poundal                                         Ing Mutlak dinamik Sistemi 0.1383 13825 0.0141 0.03108 1

 

BİRİMLERİN AS ve US KATLARINA                                             GÖRE ALDIKLARI ÖN TAKILAR

 

“10” un katları Ön takı Ön takı İşareti
1013 Exa E
1015 Peta P
1012 Tera T
109 Giga G
106 Mega M
103 Kilo k
102 Hekto h
10 Deka da
10-1 Desi d
10-2 Santi c
10-3 Mili m
10-6 Mikro
10-9 Nano n
10-12 Piko p
10-15 Femto f

 

 


 

1

 

 

 

BİRİM DÖNÜŞÜM TABLOLARI

Özgül Isı J/m3C kWh/m3 C kcal/m3 C BTU/in3 F BTU/ft3 F
1 J/m3 C

kWh/m3 C

kCal/m3 C

BTU/in3 F

BTU/fl3 F

1

3.6.10-3

4168.8

1.1589.108

6.70661.10-2

2.77778.10-7

1

1.163.10 -3

32.19173

1.86295.10-2

2.38849.10-4

859.845

1

2.76799.104

16.01847

8.62885.10-3

3.10639.10-2

3.61273.10-5

1

1/1728

1.49107.10-5

53.67838

6.2428.10-2

1728

1

 

 

Isı Akısı W/m2 kcal/m2 h BTU/in2 sec BTU/ft2 sec BTU/ft2 hr
1 W/m2

1 kcal/m2h

1 BTUin/ft2hrF

1

1.163

1.63534.10-6

0.859845

1

1.40614.106

6.11494.10-7

7.11167.10-7

1

8.80551.10-6

1.02408.10-4

144

0.316998

0.368669

5.184.105

1 BTU/in3 F

1 BTU/fl3 F

1.13565.104

3.15459

9764.86

2.71246

1/144 1.92901.10-6 1

1/3600

3600

1

 

 

Isı iletim Katsayısı W/mC kcal/h m C BTUİn/fPhrF BTU/ft hrF BTU/in hrF
1 W/mC

1 kcal/h m C

1 BTUİn/fPhrF

1 BTU/fl hrF

1 BTU/n hr F

1

1.163

0.144228

1.73073

20.76882

0.859845

1

0.124014

1.48816

17.85797

6.93347

8.06363

1

12

144

0.57789

0.671969

1/12

1 1

2

4.81491.10-2

5.59974.10-2

1/144

1/12

1

 

 

Dinamik Viskotize N s/m2= Pa.s=10P kg/hm kp s/m2 Ib mass/ft sec Ib force sec ft2
1 N s/m2

1 kg/h m

1 kp s/m2

1 lb mass / ft sec

1 Ib force sec / ft2

1

2.77778.10-4

0.80665

1.48816

47.88027

3600

1

3.53039.104

5357.39

1.72369.105

0.101972 2.83255.10-5

1

0.151751

4.88243

0.67197

1.86658.10-4

6.58976

1

32.17405

2.08854.10-2

5.80151.10-6

0.204816

3.1081.10-2

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Özgül Isı J/kgC kWh/kgC kcal/kgfC BTU/lb F
1 J/kgC

1 kWh/kg C

1 kCal/kgf C

1 BTU/lb F

 

1

3.6.106

4168.8

 

2.77778.1 0-7

1

1.163.10-3

 

2.38846.10-4

859.845

1

1 kJ/ kg C = 0.2388 Kcal/ kpc

 

 

 

 

 

Isıl Değer J/kg kcal/kp BTU/lb
1 J/kg 1

kcal/kp

1 BTU/lb

1

4168.8

2326

2.38846.104

1

0.55556

4.299232.104

1.8

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Isıl Değer J/m3 kcal/m3 BTU/ft.3
1 J/m3 1 kcal/m3 1 BTU/ft.3 1

4168.8

3.7259.104

2.38846.104

1

8.89915

2.68392.10-5

0.11237

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Film Katsayısı W/m2C kcal/m2 h C BTU/ft.2hr.F
1 W/m2 C

kcal/m2 hC

BTU/ft.2hr.F

1

1.163

5.67826

0.859845

1

4.88243

0.17611

0.20482

0.20482

 


2

 

 

 

 

 

İNGİLİZ-AMERİKAN ÖLÇÜ BİRİMLERİNİN METRİK SİSTEMDEKİ                                                                                                        ÖLÇÜ BİRİMLERİNE ÇEVRİLMESİNDE YARARLANILACAK CETVELLER

 

 

Uzunluk İn ft yd kara mili deniz mili cm m km
1 inç 1 0.08333 0.02778 1.58×10-5 1.37013×10-5 2.54 0.0254 2.54×10-5
1 foot (ayak] 12 1 0.3333 0.00019 1.64416×10-4 30.48 0.3048 0.3048×10-4
1 yarda 36 3 1 0.00057 4.93248×10-4 91.44 0.9144 9.14×10-4
1 kara mili 63360 5280 1760 1 0.868976 160934.4 1609.344 1.609344
1 deniz mili 72913 6076.12 2025.37 1.15071 1 1852 1.852
1m 39.3701 3280.84 1.09361 6.21371 x10-4 5.39422 x 10-4 100 1 0.001
1 km 39370.1 1093.61 0.621371 0.539957 100000 1000 1

 

1 Kulaç = 6 Ayak=1.8288 m        1mil=0.001 pus

 

 

Alan in2 ft2 yd2 mil kare cm2 m2 a ha km2
1 inç kare 1 0.006944 7.716×10-4 2.49×10-10 6.4516
1 foot kare 144 1 0.1111 3.587×10-3 929.030 0.0929030
1 yarda kare 1296 9 1 3.228 x10-7 8361.27 0.836127
1 mil kare 4.015×109 2.788×107 3.098 x 106 1 2.590 x 106 258.999 2.58999
1 m2 1550 1.196 3.861 x 10-7 10000 1 0.01
1 a (ar] 1076.39 100 1 0.01
1 ha (hektar] 0.3861 10000 100 1 0.01
1 km2 10000 100 1

 

1 Dairesel mil (CM) = TT/106 in2 = 0.7854 106in2 = 5.067 106 cm2

 

Hacim ve Sıvı ölçüleri İn3 ft2 yd3 Amerikan sıvı onzu İngiliz               sıvı onzu Amerikan  gal İngiliz                gal İngiliz               pint cm3 dm3                  (litre)
1 inç küp 1 5.787×10-4 2.143×10-3 0.5541 0.5768 0.004329 0.0288 16.3871
1 foot (ayak) küp 1728 1 0.03704 957.5 996.6 7.4805 6.2288 49.381 28.3166
1 yard küp 46566 27 1 202.2 168.18 1345.43 764.56
1 Amerikan sıvı onzu 1.805 1 1.041 29574
1 ingiliz sıvıonzu 1.7339 0.96075 1 0.05 28.413
1 Amerikan galonu 231 0.1337 0.004951 128 133.23 1 0.8327 6.662 3785.43
1 ingiliz Galonu 277.42 0.1605 153.72 160 1.201 1 8 4546.09
1 ingiliz pint’i 34.68 0.02 19.215 20 0.1501 0.125 1 568.261
1 cm3 1 0.001
1 dm3 61.204 0.035 0.0013 33.814 35.195 0.2642 0.2180 1.7575 1000 1

 

 

Kütle oz Ib ScCwt Shtn Ton longton g kg t
1 onz (ağırlık] 1 0.0625 3.12×10-5 2.790×10-5 28.35 0.02835 2.825×10-5
1 libre

1 short hundered weight

16 1 0.01 0.0089 0.0005 4.464×10-4 453.5924 0.45359 4.5359×10-4
100 lb

1 hundered weight 112 lb

100

112

1

1.12

0.8929

1

0.05

0.056

0.0446

0.05

45.3592

50.823

1 shortton 32000 2000 20 17.857 1 0.8929 907.185 0.907185
1 long ton 35840 2240 22.40 20 1 1016.05 1.01605
1 g 1 0.001
1 kg 35.274 2.20462 1000 1 0.001
1t (metrik ton] 35274 2204.62 22.0462 19.685 1.10231 0.98421 1000 1

 

 

 

 

3

 

ISI BİRİM SİSTEMİNİN TEMEL BİRİMLERİ

 

Fiziksel Nicelik Birim
SI BİRİM SİSTEMİNİN TEMEL AÇI BİRİMLERİ

 

Fiziksel Nicelik Birim Birimin Simgesi
Düzlem açı radyan rad
Hacimsel açı steradyan sr

 

Birimin Simgesi

Uzunluk metre m
Kütle kilogram kg
Zaman saniye s
Elektrik akımı amper A
Termodinamik sıcaklık kelvin K
Işık şiddeti kendal cd
Madde miktarı mol mol

 

SI TEMEL BİRİMLERİNİN TANIMLARI

Metre             : Işığın boşlukta 1/299 792 458 saniyede aldığı yolun uzunluğu (Tartılar ve Ölçüler Konferansı, 1983).

Kilogram         : Fransa’nın Sevres şehrindeki tartılar ve ölçüler bürosunda saklanan özel bir alaşımdan yapılmış uluslararası prototipin kütlesine eşit olarak tanımlanmıştır (1. Tartılar ve Ölçüler Genel Konferansı, 1889).

Saniye            : Sezyum -133 atomunun temel halinin çok ince yarılmış iki enerji düzeyi arasındaki geçişe karşılık gelen ışıma periyodunun 9 192 631 770 katına eşit olarak tanımlanmıştır (13. Tartılar ve Ölçüler Genel Konferansı, 1967).

Amper            : Boşlukta 1 metre ara ile yerleştirilmiş birbirine paralel ve dairesel kesitleri ihmal edebilecek kadar küçük olan sonsuz uzunluktaki doğrusal iletkenler arasında metre başına   2 x 107 newton kuvvet doğmasına yol açan değişmez elektrik akımı olarak tanımlanmıştır. (9. Tartılar ve Ölçüler Genel Konferansı, 1948).

Kelvin             : Suyun üçlü noktasındaki termodinamik sıcaklığın 1/273,16’sına eşit olarak tanımlanmıştır (13. Tartılar ve Ölçüler Genel Konferansı, 1967).

Kendal           : Platinin donma sıcaklığında ve 101 325 N m-2 basınç altındaki bir kara cisim yüzeyinin 1/600 000 metrekaresinden yüzeye dik olarak yayınlanan ışık şiddetine eşit olarak tanımlanmıştır (13 Tamlar ve Ölçüler Genel Konferansı, 1967).

Mol                : Karbon -12 izotopunun 0,012 kilogramı içinde bulunan atom sayısına eşit atom, molekül, iyon, elektron veya diğer parçacık topluluklarını içeren madde miktarına eşit olarak tanımlanmıştır (14. Tartılar ve Ölçüler Genel Konferansı, 1971).

Radyan          : Bir dairenin çemberi üzerinde yarıçap uzunluğuna eşit yayı gören tepesi merkezdeki düzlem açıya eşit olarak tanımlanmıştır.

Steradyan      : Tepesi merkezde bulunan ve küre yüzeyinde kenarları yarıçapa eşit olan kare tabanlı bir kesti ayıran hacimsel açı olarak tanımlanmıştır.

 

SIK KULLANILAN SAYILARIN DEĞERLERİ

 

İşaret Sayı İşaret Sayı
1,41421 1,77245
1,73205 2,50663
2,23607 0,56419
2,44949 9,86960
3,1628 39,74842
3,87298 6,97886
3,14159 2,46740
4,44288 0,10132
6,28319
 

LOGARİTMA İŞLEMLERİNDE TEMEL KURALLAR

 

1 Log (a.b) = Loga+Logb
2 Log (a/b) = Loga-Logb
3 Log an = nLoga
4 Logn2 = ½ Log a
5 Log(abn) = Lgoa+nLog b
6 Log(ab)n = n(Loga+Logb)
7 Log(a/bn) = Loga-nLogb
8 Log(a/b)n = n(Loga-Logb)
9 Logan = 2.30258 5 Log 10n
10 log 10n = 0.434295 logan
11 Logan = Logbn xLogab

 

 

 

0,40528

9,42478 0,911089
12,56637 1,62114
2,22144 e 2,71828
1,74533 e2 7,38906
1,57030 1/e 0,3678
1,04720 in2 0,69315
0,78540 in10 2,30259
0,31831 lg2 0,30103
0,57296 9n 9,80665
0,63662 1/gn 0,10197
0,79577 /gn 1,00642
0,95493 3,13156
1,27324 4,42869
1,509155 g2n 96,17038

 

4

Yer çekimi ivmesinin (gn) birimi m/s2 dir.

5

t SICAKLIĞINDAKİ SUYUN YOĞUNLUĞU () ve ÖZGÜL HACMİ (v)

 

t

°C

V

m3/t

kg/m3 t

°C

V

m3/t

kg/m3
0 0,0002 999,8 90 1,0359 965,3
2 1,0001 999,9 95 1,0396 961,9
4 1,0000 1000,0 100 1,0435 958,3
6 1,0001 999,9 110 1,0515 951,0
8 1,0002 999,8 120 1,0603 943,1
10 1,0004 999,6 130 1,0697 934,8
12 1,0006 999,4 140 1,0798 926,1
14 1,0008 999,2 150 1,0906 916,9
16 1,0012 998,8 160 1,1021 907,4
18 1,0015 998,5 170 1,1144 897,3
20 1,0018 998,2 180 1,1275 886,9
22 1,0023 997,7 190 1,1415 876,0
24 1,0028 997,2 200 1,1565 864,7
26 1,0033 996,7 210 1,1726 852,8
28 1,0039 996,1 220 1,1900 840,3
30 1,0044 995,6 230 1,2088 827,3
32 1,0051 994,9 240 1,2291 813,6
34 1,0058 994,2 250 1,2512 799,2
36 1,0065 993,5 260 1,2755 784,0
38 1,0072 992,9 270 1,3023 767,9
40 1,0079 992,2 280 1,3321 750,7
45 1,0099 990,2 290 1,3655 732,3
50 1,0121 988,0 300 1,4036 712,5
55 1,0145 985,7 310 1,448 690,6
60 1,0171 983,2 320 1,499 667,1
65 1,0199 980,5 330 1,562 640,2
70 1,0228 977,7 340 1,641 609,4
75 1,0258 974,9 350 1,747 572,4
80 1,0290 971,8 360 1,907 524,4
85 1,0323 968,7 370 2,230 448,4
374,15 3,180 358,4
6

SICAKLIK BİRİMLERİ ÇEVRİM TABLOSU (°C                °F)

 

 

°F °C °F °C °F °C °F °c
1 -17,22 255 123,89 510 265,55 765 407,20
5 -15,0 260 126,67 515 268,30 770 410,0
10 -12,22 265 129,44 520 271,10 775 412,75
15 -9,44 270 132,22 525 273,85 780 415,55
20 -6,67 275 135,0 530 276,65 785 418,30
25 -3,89 280 137,78 535 279,40 790 421,10
30 -1,11 285 140,56 540 282,20 795 423,85
35 +1,67 290 143,33 545 285,0 800 426,65
40 4,44 295 146,11 550 287,75 805 429,44
45 7,22 300 148,89 555 290,55 810 432,22
50 10,0 305 151,67 560 293,30 815 435,0
55 12,78 310 154,44 565 296,10 820 437,77
60 15,56 315 157,22 570 298,85 825 440,55
65 18,33 320 160,0 575 301,65 830 443,33
70 21,11 325 162,78 580 304,40 835 446,11
75 23,89 330 165,56 585 307,20 840 448,88
80 26,67 335 168,33 590 310,0 845 451,66
85 29,44 340 171,11 595 312,75 850 454,44
90 32,22 345 173,89 600 315,55 855 457,22
95 35,0 350 176,67 605 318,30 860 460,0
100 37,78 355 179,44 610 321,10 865 462,77
105 40,56 360 182,22 615 323,85 870 465,55
110 43,33 365 185,0 620 326,60 875 468,33
115 46,11 370 187,78 625 329,40 880 471,11
120 48,89 375 190,56 630 332,20 885 473,88
125 51,67 380 193,33 635 335,0 890 476,66
130 54,44 385 196,11 640 337,75 895 479,44
135 57,22 390 198,89 645 340,55 900 482,22
140 60,0 395 201,67 650 343,30 905 485,0
145 62,78 400 204,44 655 346,10 910 487,77
150 65,56 405 207,22 660 348,85 915 490,55
155 68,33 410 210,0 665 351,65 920 493,33
160 71,11 415 212,78 670 354,40 925 496,11
165 73,89 420 215,56 675 357,20 930 498,88
170 76,67 425 218,33 680 360,0 935 501,66
175 79,44 430 221,11 685 362,75 940 504,44
180 82,22 435 223,89 690 365,55 945 507,22
185 85,0 440 226,67 695 368,30 950 510,0
190 87,78 445 229,44 700 371,10 955 512,77
195 90,56 450 232,22 705 373,85 960 515,77
200 93,33 455 235,0 710 376,65 965 518,33
205 96,11 460 237,75 715 379,40 970 521,11
210 98,89 465 240,55 720 382,20 975 523,88
215 101,67 470 243,30 725 385,0 980 526,66
220 104,44 475 246,10 730 387,75 985 229,44
225 107,22 480 248,85 735 390,55 990 532,22
230 110,0 485 251,65 740 393,30 995 535,0
235 112,78 490 254,40 745 396,10 1000 537,77
240 115,56 495 257,20 750 398,85 1005 540,55
245 118,33 500 260,0 755 401,65 1010 543,33
250 121,11 505 262,75 760 404,45 1015 546,11
7

çeşitli elementlerin fiziksel ve kimyasal özellikleri

 

 

Sembol Atom

Ağırlığı

12C12

6)

Yoğunluğu

g/cm3

Ergime

Noktası

°C

Ergime

Noktası

K

Kaynama

Noktası

1.013 bar °C

Kaynama

Noktası 1.01

Bar K

Brinell

Sertliği

Al 26.98 2.70 659.0 932.15 2447.0 2720.15 16
Sb 121.75 6.69 630.5 903.65 1637.0 1910.15 30
As 74.92 5.721» 815.0 1088.15 613.0 886.15
Ba 137.34 3.61 710.0 983.15 1637.0 1910.15 42
Be 9.01 1.85 1283.0 1556.15 2477.0 2750.15 60
B 10.81 2.33 2030.0 2303.15 3900.0 4173.15 3
Cd 112.40 8.64 321.0 594.15 765.0 1038.15 35
Ca 40.08 1.54 850.0 1123.15 1487.0 1760.15 13
C 12.01 2.20 3800.0 4073.15
Ce 140.12 6.77 797.0 1070.15 3470.0 3743.15 21
Cr 52.00 7.20 1903.0 2176.15 2642.0 2915.15 70
Co 58.93 8.90 1492.0 1765.15 2880.0 2153.15 125
Cu 63.54 8.96 1083.0 1356.15 2595.0 2868.15 50
F 19.00 1.70 -219.6 53.55 -188.0 85.15
Au 196.97 19.30 1064.8 1337.95 2707.0 2980.15
J 129.90 4.932) 113.6 386.95 182.8 455.95
Fe 55.85 7.87 1536.0 1809.15 3070.0 3343.15 45
Pb 207.19 11.34 327.4 600.55 1751.0 2024.15 3
Mg 24.31 1.74 649.5 922.65 1120.0 1393.15
Mn 54.94 7.43 1244.0 1517.15 2095.0 2368.15
Hg 200.61 13.55 -38.9 234.25 356.7 629.85
Mo 95.94 10.22 2620.0 2893.15 4800.0 5073.15 160
Ni 58.71 8.91 1455.0 1728.15 2800.0 3073.15 70
Nb 92.91 8.55 2468.0 2741.15 4900.0 5173.15 250
K 30.97 2.694) 44.2 317.35 281.0 554.15
Rh 39.10 0.86 63.2 336.35 753.8 1026.95 0.037
Si 102.91 12.50 1960.0 2233.15 3960.0 4233.15 110
Ag 28.09 2.33 1423.0 1696.15 2355.0 2628.15
Na 107.87 10.50 961.3 1234.34 2180.0 2453.15 20
S 22.99 0.97 97.8 370.95 890.0 1163.15 0.07
Ta 32.06 2.07 115.2 388.35 444.6 717.75
Ti 180.95 16.60 2996.0 3269.15 5400.0 5673.15 30
U 47.90 4.51 1668.0 1941.15 3280.0 3553.15 160
V 283.03 19.10 1130.0 1403.15 3930.0 4203.15
Bi 50.94 6.12 1890.0 2163.15 3380.0 3653.00 260
W 208.98 9.79 271.0 544.14 1560.0 1833.15 9
Zn 183.85 19.72 3390.0 3663.15 5500.0 5773.15 250
Sn 65.37 7.13 419.5 692.65 907.0 1180.15 35
Zr 118.69 7.29 231.9 505.05 2687.0 2960.15 4
91.22 6.50 1855.0 2128.15 1380.0 4653.00 160

 

 

1) Rombik yapı için                   4) Siyah fosfor için

2) 25 °C’de                              5) Beyaz fosfor için

8

3) Grafit için                              6) 0 °C’de

 

 

Kükürt 2.07
Linyit 1.20
Maden kömürü 1.50
Mermer 2.80
Meşe Kömürü 0.45
Meşin (kuru) 0.86
Meşin (yağlı) 1.02
Mika 2.7-3.1
Mum 0.96
Mütecanis kalker 2.70
Odun kömürü (toz) 1.50
Porselen 2.30
Potasyum nitrat 2.09
Amonyum klorür 1.52
Selüloid 1.50
Sodyum nitrat 2.24
Sodyum klorür 2.15
Sülyen 9.00
Şeker 1.60
Tahta tozu 0.55
Tebeşir 1.25
Tereyağı 0.94
Tuğla 1.60
Çinko oksit 5.60
Buğday unu 0.60

 

BAZI KATI MADDELERİN ÖZGÜL AĞIRLIKLARI

          

Antrasit 1.50
Arduaz 2.70
Asfalt 1.20
Barut 0.84
Beton 1.90-2.80
Buz (O°C 0.92
Cam 2.50
Elmas 3.52
Fiber 1.45
Fildişi 1.90
Granit 2.70
Gre 2.50
Jips (toz) 2.27
Kalsiyum Klorür 1.98
Kauçuk 0.93
Keçe 0.20
Killi toprak 1.3-2.0
Kireç 1.30
Kırmızı civa oksidi 11.14
Kola 1.50
Kok Kömürü 1.40
Kornü kömürü 1.88
Kristal 2.96
Kuartz 2.65
Kum (kuru) 1.64

 

 

 

BAZI SIVI MADDELERİN ÖZGÜL AĞIRLIKLARI

 

Katran 1.20
Klorür asidi 1.20
Mazot 0.85
Nitratasidi %40 1.25
Petrol 0.80
Sülfat asidi 1.80
Şarap 0.99
Terebentin ruhu 0.86
Zeytin yağı 0.92

 

 

 

Alkol (saf) 0.79
Asetik asit 1.06
Benzin 0.72
Benzol 0.88
Brom 3.18
Deniz suyu 1.02
Eter 0.73
Gliserin 1.26
Hint yağı 0.96
Karbon sülfür 1.29

 

9

 

YAĞ SEÇİMİNDE GÖZÖNÜNDE TUTULMASI GEREKEN VİSKOZİTE ARALIKLARI

 

      Viskozite, SUS
Ünite                     İlk Harekette Maks.           Yük Taşımada Min.                  Çalışma için
Binek Arabaları
1. Motor 5.000-35.800 40 70
2. Şanzuman (otom. vites) 20.000 35 60
3. Şanzuman (standart) 10.000 40 45-300
4. Diferansiyel 750.000 ……
5. Direksiyon Dişli Donanımı (nor.) 100.000-350.000 200 1.200-2.500
Otobüs ve Kamvon
1. Motor 10.000-30.000 15-70 70-85
2. Şanzuman (standart) 100.000-200.000 400-1.000 ……
3. Diferansiyel 750.000 400-1.000 ……
4. Direksiyon Dişli Donanımı (nor.) 100.000-350.000 200 1.200-2.500
5. Otomatik Vites 20.000 35 60
Dizel Motorları
1. Sabit 5.000-20.000 40 60-100
2. Deniz 5.000-20.000 45 60-100
3. Otomatik 10.000-30.000 15-70 70-85
Hava Kompresörleri
1. Silindir 7.000-20.000 40 80-200
2. Karter 40.000-50.000 40 70
Hidrolik Üniteler
1. Mekanik Aletler 3.000-4.000 50 60-1.300
2. Dövme (Kalıpta) 3.000-4.000 50 60
3. Yüksek Hız Türbin Yatakları 350-1.000 40 80-150
Alçak Hız Düz Yataklar
1. Hafif Yük …… …… 200-300
2. Vasat Yük …… …… 200-300
3. Aşırı Yük …… …… 300-500
Halkalı ve Dişli Yağlamalı Yatak
1. Küçük ve / veya Vasat, Yüksek Hız 4.000 40 80-150
2. Vasat Ebat ve Hız 5.000 70 150-250
3. Büyük Ebat ve / veya Alçak Hız 7.000 100 250-500
4. Açık Dişliler 10.000-30.000 ……
5. Kremayerli Dişli (Dişli Kolu ve Fener Dişli) 100.000 1.000-5.000
Hız, 1000 RPM
Kapalı Dişli Kutuları ve Redüktörleri üstünde              altında
1. Düz Dişliler 100.000 80-1.000 115-800         500-1.000
2. Konik ve Helezon 100.000 80-1.000 115-800         500-1.000
3. Helezon ve Çapraz Dişliler 100.000 500-5.000 115-1.000      800-1.500
4. Worn (Sonsuz Vida) Dişliler 100.000 500-5.000 1.000-5.000
5. Hipoid Dişliler 100.000 200-2.000 1.000-5.000
10

 

TEKSTİLDE SI BİRİMLERİNİN KULLANILMASI

VE DÖNÜŞÜM FAKTÖRLERİ

 

   

Miktar Birim Adı Birim Simgesi Eskiden Kullanılan Birimler ve SI Birim Sistemini Elde Etmek için Çarpım Faktörü
Birim Faktör
Uzunluk milimetre

santimetre

metre

mm

cm

m

inç

inç

yard

25.40

2.54

0.9144

Genişlik milimetre

santimetre

metre

mm

cm

m

inç

inç

yard

25.40

2.54

0.9144

Alan metrekare m2 yd2 0.8361
Kütle kilogram

ton

kg

t

Ib

ton

0.4536

0.9842

Hacim litre pint 0.5682
İncelik milimetre mm inç 25.40
Lineer Yoğunluk tex

militex

destex

kilotex

tex

mtex

dtex

ktex

Kumaşta: Atkı sıklığı

Çözgü sıklığı

Birim alandaki kütle

Santimetre başına iplik sayısı

Santimetre başına iplik sayısı

metrekare başı gram

tel/cm (pics/cm)

tel/cm (ends/cm)

oz/yd2

atkı/inç

tel/inç

oz/yd2

0.3937

0.3937

33.91

Çap mikrometre

milimetre

m

mm

1/1000 in

inç

25.4

2.54

Büküm metredeki büküm                           sayısı t/m

(tur/m)

t/inç

(tur/inç)

39.37
Kopma yükü milinewton

Newton

dekanewton

mN

N

daN

gf

Ibf

kgf

9.81

4.45

0.98

 

 

 

 

 

 

11

 

 

TEKSTİL LİFLERİNİN SINIFLANDIRILMASI

 

DOĞAL LİFLER KİMYASAL LİFLER
Bitkisel Lifler

¨  Tohum Lifleri

·    Pamuk vb.

¨  Gövde (Sak) Lifleri

·    Keten

·    Kenevir

·    Jüt

·    Rami vb.

¨  Yaprak Lifleri

·    Sisal

·    Abaka vb.

¨  Meyve Lifleri

·    Kapok

·    Hindistan cevizi vb.

 

Hayvansal Lifler

¨  Deri Ürünü Lifler

·    Yün

·    Tiftik

·    Kaşmir

·    Deve

·    Tavşan (Angora)

·    Alpaka

·    Kıllar vb.

¨  Salgı Ürünü Lifler

·    İpek

·    Yabani İpek

·    Örümcek İpeği vb.

¨  Madensel Lifler

·    Asbest, vb.

12

 

Suni Lifler (Rejenere Lifler)

¨  Selülozik Rejenere Lifler-(Rayonlar)

·    Nitrat Lifi

·    Bakır Lifi

·    Viskoz Lifi

·    Selüloz Ester Lifleri

o Selüloz Asetat Lifi

o Selüloz Triasetat Lifi

·    Modifiye Selüloz Lifleri

o Yüksek mukavemetli selüloz lifleri

o Yüksek yaş mukavemetli selüloz lifleri (Modal lifler):

Polinozik,

HWM

·    Lyocell Lifleri: Tencell, Newcell vb.

¨  Proteinik Rejenere Lifler

·    Hayvansal Kaynaklı Protein Lifleri

o Kazein Lifleri

o Kollagen Lifleri

o Diğer Protein Lifleri

·    Bitkisel Kaynaklı Protein Lifleri

o Mısır Lifleri (Zein Lifleri)

o Yer Fıstığı Lifleri

o Soya Fasulyesi Lifleri

¨  Çeşitli ( Doğal Polimer ) Rejenere Lifleri

·    Alginat lifleri

·    Doğal kauçuk lifleri (Elastomer lifleri)

 

Sentetik Lifler

¨  Poliamid Lifleri

·    Poliamid 6.6 (Naylon), Poliamid 6 (Perlon), Naylon 11 ve diğerleri

·    Aromatik Polyamid (Aramid) Lifleri (Kevlar, Nomex)

¨  Polyester Lifleri

·    Polietilen teraftalat (PET) lifleri

·    Poly 1-4 Siklohegzilen Dimetil Terafitalat (PCDT) Lifleri

·    Polybutilen Terafitalat (PBT) ve diğerleri

·    Aromatik olyester Lifleri (Vektran)

¨  Polivinil Türevleri

·    Poliakrilonitril Lifleri: Akrilik ve Modakrilik

·    Polivinilklorit Lifleri

·    Polivinildenklorit Lifleri

·    Polivinil Alkol Lifleri

·    Polivinildenedinitril Lifleri

·    Polistyrene Lifleri

¨  Politetra Fluoro Etilen(Teflon)Lifleri

¨  Poliolefin Lifleri

·    Polietilen Lifleri

·    Polipropilen Lifleri

¨  Poliüretan Lifleri (Spandex, Lycra)

¨  Diğer Sentetik Lifler

·    Poliürea

·    Polibenzimidasol Lifleri

 

İnorganik Lifler

¨  Cam lifleri

¨  Seramik Lifleri

¨  Karbon lifleri

¨  Diğerleri

LİFLERİN MEKANİK ÖZELLİKLERİ VE YOĞUNLUKLARI

 

LİF Kopma Dayanımı (N/tex) Kopma Uzaması (%) Başlangıç Modülü (N/tex) Relatif Yaş Dayanımı (%) Yoğunluğu (g/cm3)
PAMUK                              StVincent

                                          Upper

                                          Benqals

0.45

0.32

0.19

6.8

7.1

5.6

1.3

5.00

3.9

110-120 1.55
KETEN 0.54 3.00 18.00 130-140 1.50
JUT 0.31 1.8 17.2 110-130 1.50
YUN:                                  Botany 64s

                                          Crossbred 56s

                                          Crossbred 36s

0.11

0.14

0.12

42.5

42.9

29.8

2.3

2.1

3.00

80-90 1.30
İPEK 0.38 23.4 16.1 15-85 1.34
CASE İN 0.10 63 3.5 50-70 1.30
RAYON:                             Courtaulds Floş

                                          Fibro

                                          High-Tenacity

0.18

0.21

1.41

27.2

15.7

,2

4.8

6.5

8.8

50-60 1.52
ASETAT                              Celanese 0.13 23.7 3.6 70-90 1.32
TRIASETAT 0.12 30 18.00 70-90 1.31
NYLON 6.6                        Med-Tenacity

                                          High-Tenacity

                                          Kesikli Lif

0.48

0.66

0.37

20

16

43

3.00

4.4

1.00

80-90

85-90

80-90

1.14
NYLON 6:                          Perlon 0.29 46 0.6 80-90 1.14
POLI ESTER                       Med-Tenacity

                                          High-Tenacity

                                          Kesikli Lif

0.47

0.56

0.47

15

7

37

10.6

13.2

8.8

100 1.39
AKRILIK                             Orlon 0.27 25 6.2 80-90 1.19
MODAKRILIK                     Dynel 0.34 34 8.8 95-100 1.29
POLIVINIL ALKOL 0.17 26 2.2 70-80 1.26
POLIVINILIDEN KLORIT 0.24 17 3.5 100 1.40
POLIETILEN:                      Courlene L-D

                                          Courlene H-D

0.08

0.34

20-40

10

0.9

4.4

100 0.92

0.95

POLIPROPILEN:                 Ulstro 0.65 17 7.1 100 0.91
CAM 0.75 2-3 95-100 2.50
ELASTOMER                      Poliüretan 0.031 540 0.007 100 1.16
PTFE:                                 Teflon 0.15 13 6.54 100 2.20
ÇELİK TEL 0.26 8 28.5 100 8.70

 

BAZI KİMYASAL LİFLERİN ERİME NOKTALARI

 

Lifler Erime Noktası (C)
Dicel (sekonder asetat) 244
Tricel (triasetat) 280
Nylon 6.6 (PA) 250
Nylon 6 (PA) 215
Nylon 11 (PA) 189
Nylon 6.10 (PA) 214
Nylon 4 (PA) 265
Nylon 5 (PA) 250
Nylon 7 (PA) 230
Nylon 6T (PA) 370
Nomex (PA) 371
Terylene (PET-PES) 260
Dacron 62 (PET-PES modifiye) 250
Vycron (PET-PES modifiye)
 

 

NOT:

 

PA            = Poliamid

PET          = Polietilentereftalat

PES          = Poliester

PCDT       = Polisiklohegzilendimetil teraftalat

PVC         = Polivinilklorit

PVDN       = Polivinilidendinitril

PVA          = Polivinil alkol

PE            = Polietilen

PP            = Polipropilen

 

235

Grilen (PET-PES modifiye 250
E-Type Tetaron (PET-PES mod.) 250
Kodel (PCDT-PES) 295
Orlon (Akrilik) 280
Teklan (Modakrilik) 200
Dynel (Akrilik kopolimer) 170
Rhovyl (PVC) 180
Vinyon HH (Mod. PVC) 135
Saran (PVDN) 165
Vinal (PVA) 220
Courlen (PE) 135
Ulstron (PP) 165
Cam Lifleri 1200-1400
13

 

BAŞLICA YAPMA (KİMYASAL) LİFLERİN GENEL İSİMLERİ, KİMYASAL YAPILARI VE BAZI ÖRNEKLERİ

 

GENEL İSİMLER KİMYASAL YAPI ÖRNEKLER
Asetat Sekonder Selüloz asetat Dicel
Akrilik Kütlece %85’den fazla Akrilonitril içeren polimer Acrilan, Dralon, Courtelle, Orlon
Alginat Aljinik asidin metal tuzları Kalsiyum Aljinar
Klorlu Lif (Klorofibre) Kütlece %50’den fazla Vinil Klorit veya Vinilidenklorit içeren polimer Rhovyl, Leavil, Saran
Bakır Lifi (Cupro) Bakıramonyum Hidroksit Yöntemi ile elde edilen rejenere selüloz Cuprama, Cupresa
Elastan, Spandex Kütlece %85’ten fazla poliüretan elastomer Lycra, Spanzelle, Enkasvving
Florlu Lif (Politetraflore etilen) Florokarbon monomerlerinden elde edilen polimer Teflon, Polifen
Cam Silikatlar karışımı Fiberglas, Marglass
Modakrilik Kütlece %50-85 akrilonitril içeren polimer Dynel, Teklan
Nylon veya Poliamid CO-NH fonksiyonel grupları yinelenen polimer Nylon 6, Nylon 6.6, Nylon 11
Poliester Kütlece %85’ten fazla diol ve teraftalik asidin oluşturduğu ester polimer
Polietilen Etilen polimeri Courlene, Drylene
Polipropilen Propilen polimeri Meraklon, Fibrite
Triasetat Hidroksil gruplarının %92’sinden fazlası asetilenmiş selüloz
Vinylal Vinil Alkol polimeri Kuralon, Vinylon
Viskoz Viskoz yöntemi ile elde edilen rejenere selüloz Fibro, Sarille, Evlan

 

 

DEĞİŞİK SİSTEMLERE GÖRE YÜNLERİN SINIFLANDIRILMASI

 

Alman Sistemi                    Fransız Sistemi İngiliz Sistemi Amerikan Sistemi İncelik  (mikron)    
AAAAA 150 100S 15.4-16.2
AAAA 140 90S 16.2-17.0
AAA 125 80S Fine (ince) 17.0-17.9
AA 120 70S (tam kan) 17.9-19.0
A 110 64S 19.0-20.0
62S 20.0-21.3
A/B 105 60S 1/2 Blood 21.3-23.0
B 100 58S (yarım kan) 23.0-25.5
C, I 56S 3/8 Blood (kan) 25.5-27.0
C|| II 50S 1/4 Blood (kan) 29.0-33.0
D, III 48S 33.0-35.0
46S Low 1/4 Blood (kan) 35.0-38.0
D,, IV 44S Common (kaba) 38.0-40.0
E V 40S Braid (kalın) 40.0-52.0
EE VI 36S 52.0-62.0
F VII 32S 62’den büyük

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14

 

 

YAYGIN KULLANILAN BAZI İNSAN YAPIMI LİF MARKALARI (Trademarks)

 

Ticari İsim Lif Tipi Üreten Firma Ticari İsim Lif Tipi Üreten Firma
A          
A.C.E Polyester Allied Fibers Cosmo-Alpha Bi-komponent mikro Kanebo Lid.
Absorbit Viskon Ray on American Enka Co. Coumova Polypropilen Brisihs Celanese Lid.
Acelan Elastan Taekwang Indusiries Couniersiai Nylon 6.6 I.C.I.
Acefafe by Avlex Aseiai avtexFibers Inc. Courlene Polietilen Briiish Celanese Lid.
Acrilan Akrilik Saluiia Inc. Courtelle Akrilik Acordis (ourtaulds)
Acrilan SEF Mod Akrilik Soluiia Inc. Creslan,Cresiofi Akrilik Sierling Fibers Inc.
Agilon Nylon-Teksiüre İplik Deering Milikan Research C. Cshmilan Poliakrilonitril, Kesikli Asahi Chem. Indusiry Co.
Agro Rayon Beaunii Mills. Corp Cyclosei Selüloz Asetat Du Poni Company
Alpha (BCF) Olefin American Fib. And Yarns Co. Cysialon Rayon American Enko Corp.
Amicor Antibakteriyel Acordis
Amoco xxv Olefin Amaco
Angelina Metalik Kesik Lif Meadowbrook Inveniions D
Anso-Tex Nylon Allied Fibers Dacron Polyester Du Poni AKRA Poly.
Anlron Nylon 6.6 Du Poni Company Dicel Asetat Briiish Celenese Lid.
Ardil Protein Lifi Imperial Chemical Ind. Lid. Diolen PES Mikro Lif AKZO
Ariloft Asetat Easiman Chem. Producuis Inc. Diolen Polyester Acordis Ind. Fibers
Amel Triasetat Celanese Corp. America Doriasian Elastan Bayer Corp.
Asahi Rayon Flament Asahi Chemical Ind. Co. Dralon Akrilik Farbenfabrikan Bayer A.G
Assurance Poliamid 6.6 Du Poni Company Dry Siep Nylon 6 Honeywell Iniernational
Astrolon C Nylon Tekstüre İplik Chelslene Durafil Viskon HT Acordis (Courtaulds)
Avisco Vinyon Kopolimer American Viscose Corp. Durasoft Nylon 6.6 Soluiia Inc.
Vinilklorür/viniasetat Duraspun Akrilik Soluiia Inc.
Avlin Polyester Avtex Durairek Nylon 6.6 Soluiia Inc.
Avora FR Polyester KoSa Dureihan Polivinilden desiyanid Celanese Fibers Corp.
Avron Rayon American Viscose Corp. Dyneema Polietilen HT DSM Toyobo
AXXEL Bi-kompenent lif Fiber Innovaiion Tech. Inc. Dynel Mod Akrilik Unicon Carbide Corp
B E
Ban-Lon Teksture İplik Joseph Banchroft&Sons Ltd Eclıpse Nylon 6 Honeywell Iniernational
Basofil Melamine BASF Corparation Elite Polibütilenteraftalat Nylstar
Belima-X Bi-komponent mikro Kanebo Ltd. Enka-Comfort Nylon 6 Bristi
Bemberg Viskon Rayon Beanit Mills Corp. Enka Nylon Nylon 6.6 Acordis Industrial Fibers Inc.
Besfight Karbon HT Toho Rayon Enkalon Nylon 6 British Enkalon Ltd.
Bi-Loft Akrilik Monsanto Chem. Ltd. Enkalure Nylon American Enka Corp.
Bri-Nylor Nylon 6.6 I.C.I. Fuban Inc. ESP Polyester KoSA
Espa Elastan Toyobo Co.
Essera Polipropilen American Fib. And Yarns Co.
C Estron Asetat Eastman Chemical Co.
Cantrece Bikomponent Naylon 6.6 Du Pont Company Elvan Viskon Acordis (Courtaulds)
Caprolan Nylon 6 Honeywell İnternational Evolutia Akrilik Solutia Inc.
Celanase Asetat Celanese Acetate F
Celbond Bikomponent KoSA Fiberglas Cam Lifi Owens-Coming Fib. Co.
Celasta Polyester Katlı İplik British Celanese Ltd. Fibro Lyocell Acordis Cellulosic Fib. Inc.
Celion Karbon BASF Structural Meterials Fibrolane Protein Acordis (Courtaulds)
Celon Nylon 6 Courtaulds Filabell Elastan Israel Spandex Co. Ltd.
Celon Antisiat Nylon 6 Courtaulds Filafine PES Mikrolif Groupe Rhone-Poulenc
Ceylon Polyester Hoechst Celanese Filfrac Cut-Cotton Lifi Rayon Proc. Co. Of Rhode
Cheviot Rayon Filament Nort British Rayon Co. Ltd. Filwell Polyester WelIman Inc.
Chromspun Asetat Eastman Chemical Co. Fina Akrilik Monsanto Textiles Com.
Comforel Polyester Du Pont Company Finese PES Mikrolif Hoecst Celanese
Comforlast Nylon 6.6 Du Pont Company Floccal Viskon Acordis (Courtaulds)
Coolmax Polyester Du Pont Company Floxan Viskon Glanzctoff A.G.
Cordura Nylon 6.6 Du Pont Company Fluflene Polyester İplik Fluflon Ltd.
Corebond Polyester Du Pont Company Fortisan Selüloz Asetat Clanese Fibers Corp.
Corval Rayon Acordis (Coutaulds) Fortel Polyester WelIman Inc.

 

15

 

 

Ticari İsim Lif Tipi Üreten Firma Ticari İsim Lif Tipi Üreten Firma
           
G N
Galaxy Lyocell Acordis Cellulosic Fibers Inc. NewCell Lyocell (Filament) Acordis
Genesis Polypropilen Amoco Fabrics & Fibers Co. Nomex Aramid (Aromatik Pa) Du Pont Company
Gimy Akrilik (+Mikro) Solutia Inc. Muma Elastan (Spandex) American Cynamid
Glospan Elastan Globe Mnfg. Co.
Golden Glow Polyester BASF O
Gore-tex Fluorocarbon W.L. Gore OPTA Nylon 6.6 Du Pont Company
Grilene Polyester Grilon S.A. (E.M.S.) Orlon Akrilik Du Pont Company
Grilon Polikaprolaktan Grilon S.A. (E.M.S.)
P
H Panox Karbon HT R.K. Carbon
Helenca Strech Nylon Heberlein & Co. A.G. PBI Poli benzi midazole FR Hoechst Celanese
Helion Nylon 6 Chatillon S.A. Pentron Polyester Hoechst Celanese
Herculon Polipropilen Hercules Powder Co. Perfe Raylon Beaunit Mills Corp.
Hollofil Polyester Du Pont Company Perlon Nylon 6 Perlon VVarenzeichenverb
Hydrofil Nylon 6 Allied Polyguard Polyester KoSA
Hygra Nylon 6 (Emici core) Unitika Ltd. Powminco Asbestos Powhatan Mining Co.
Premafill Soft Polyester Hoechst Celanese
I proModal Modal Lenzing
Impressa Olefin American Fib. And Yarns Co. PTFE Floretilen FR Lenzing
Islon Polyamid 6.6 INSA İstanbul Nylon Q
Olana Polyamid Du Pont Company
K Ouallofil Polyester Du Pont Company
Kanekaran Mod Aknilk Kenegafuchi Spin. Co. Ltd. Ouartz Silika Björksten Research Labs.
Kevlar Aramid (Poliamid) Du Pont Company
Kodel Polyester Eastman Chemical Co.. R
Kod Ofill/Osoff Polyester Eastman Chemical Co. Radilon Polyamid 6 Radici Fil SPA
Kolorbon Viskon Rayon American Enka Corp. Resistat Bi-komponent Lif BASF Corporation
Kurolon Polivinil Alkol American Enka Corp Rhonel Triasetat Societe Rhodiaceta S.A.
Rhovyl Polivinil Klorid Societe Rhodiaceta S.A.
L Rilsan Polyamid 11 Soc Valentino d’Apphicartio
Lanital Protein Les Textıles Noureaux Roica Elastan Asahi Chemical Ind.
Leacril Antibakteriyel Akrilik Monte Fibre
Lilion Nylon 6 Snia Viscosa S
Linel, Lineltex Elastan Fillatice SpA, İtalya Saran Poliviniliden Klorid Dow Chemical Co.
Lirelle Polyester Acordis (Courtaulds) Sarille Viskon Acordis (Courtaulds)
Loftguard Polyester KoSA Sea Gard Polyester Allied Singnal Inc.
Lotan Modifiye PAN, FR Monte Fibre SEF Plus Mod Akrilik Solutia Inc.
Luralon Nylon American Enka Corp. Sen sura Polyester VVelIman Inc.
Lurex Metal İplik Lurex Company Ltd. Serelle Polyester KoSA
Lycra Elastan (Spandex) Snia Viscosa Ltd. Serene Polyester KoSA
Lyocell Lenzing Lyocell Lenzing Lyocell GmbH Setila Polyester Phone Poulene
Shimmereen Poliamid 6 BASF Corporation
M Silfresh Antimikrobik Asetat Novaceta
Marguese Lana Polipropilen Amoco Fabrics & Fibers Co. Silky Touch Poliamid 6 BASF Corporation
Marvess Olefin Philips Spandex Poliüretan Du Pont Company
Meraklon Polipropilen Montecatini, İtalya Spanzelle Poliüretan Acordis (Courtaulds)
Merinova Protein Snia Viscosa Spectra 900,1000 Polietilen Honeywell International
Meryl Nylon 6.6 (+mikro lif) Nylstar Spectra Fusion Polietilen Honeywell International
Mexten Satine Nylstar Stainmaster Poliamid 6.6 Du Pont Company
Metion Metalik İplik Metion Corp Stay Gard Poliamid 6 Honeywell International
Mewlon Polivinil Alkol Nichiko Co. Substraight Polyester Honeywell International
Micrell Polyester American Micrell Inc. Super Dylon Polietilen Arco Polymer Co.
Microloft Polyester Du Pont Company
Micromattique Polyester Du Pont Company T
Micro Safe Asetat Celanese Acetate Tactel Polyamid 6.6 Du Pont Company
Micro Supreme Akrilik Sterling Fibers Inc. Tairilin Polyester Honeywell International
Miralon Poliamid Teksture İpi. Heathcoat Yams Fibere Technora Para-Aramid Teijin
Mobilon Elastan Nisshinbo Ind. Japonya Teflon Florokarbon Du Pont Company
Modal Modal Lenzing Teklan Mod Akrilik Acordis (Courtaulds)
Movil Polivinil Klorid Polymer S.P.A Tekmilon Polietilen HT Mitsui Petrochem
16

 

Ticari İsim Lif Tipi Üreten Firma Ticari İsim Lif Tipi Üreten Firma
           
Telar Olefin Filament Fiber Technology. Ultron Nylon 6.6 Monsanto
Tempra Viscon Rayon Inc. Universe Polyester Hoechst Celanese
Tenasco Süperi Viskon American Enka
Tenax Karbon HT Acordis (Courtaulds) V
Tencel Lyocell Akzo Verel Mod Akrilik Eastman Chemical Products
Tergal Polyester Acordis (Courtaulds) Verranne Cam Lifi Societe du vere Textile
Terlanka Polyester Societe Rhodiaceta Vestamid Nylon 12 Chemische Erke Huls A.G.
Terylene Polyester A.K.U. (Holland) Vicara Protein Virginia-Coraline Chem. Corp.
Texlon Elastan I.C.I. Viloft Viskon Acordis (Courtaulds)
Thermax Polyester Tongkook Synthetics Fibers Vincel Mod Akrilik Acordis (Courtaulds)
Thermolite Polyester Du Pont Company Vinyon Polivinil Klorid American Viscose Corp.
Topel Viskon Rayon Du Pont Company Viscalon Viskon Rayon American Enka Corp.
Toplon Elastan Acordis (Courtaulds) Vycron Polyester Beaunit Mills Corp.
Torayca Karbon HT Hyosung Vyrene Poliürethan U.S. Rubber Co.
Torcon Polipropilen Sülfid Toray Ind. Corp.
Trace Olefin Toray Ind. Corp. W
Trevira Polyester American Fib. And Yarns Co. Ware-Dated Akrilik Solutia Inc.
Trev. Micronesse Polyester Hoechst Trevira GmbH &Co. Wear-Dated Nylon 6.6 Solutia Inc.
Tricel Tri asetat Hoechst Trevira GmbH & Co. Wellene Polyester WelIman, Inc.
Tusson Viskon Rayon British Celanore Wellon Nylon 6-6.6 WelIman, Inc.
Twaron Para-Aramid Beaunit Mills Corp. Welstrand Nylon 6-6.6 WelIman, Inc.
Tynek Polyester Akzo
Du Pont Company Z
U Zantrel Viskon Rayon BASF
Ullstron Polipropilen I.C.I. Zefran Akrilik Badische Cor
Ultra Touch Polyester BASF Zeftron 200, 2000 Poliamid 6 BASF

 

 

TEKSTİL LİFLERİ KISALTMALARI

 

KİMYASAL LİFLER DOĞAL LİFLER
Asetat CA Angora Wa
Akrilik PAN Alpaka Wp
Alginat ALG Deve Wc
Aramid AR İpek Se
Bakır Lifi CUP (CU) Jüt Ju
Cam GF Kaşmir Ws
Elastan EL Keten Li
Elastodiene ED Kenevir He
Kazein KA Pamuk Co
Karbon CF Rami Ra
Lyocell CLY Sisal Si
Melamin MF Tiftik Wm
Metal MTF Yün Wo
Modakrilik MAC
Modal CMD
Polyamid PA
Polyester PES1
Polytetrafloroetilen PTFE
Polyetilen PE
Polyimid PI
Polylaktik PLA
Polypropylene PP
Polyuretan PUR
Polyvinilalkol PVAL
Polyvinilklorit CLF
Seramik CEF
Triasetat CTA
Viskoz CV
Zein ZE

1) Aynı kısaltma plastik endüstrisinde (ISO 1043) polyeter sulfone için de kullanılmaktadır.

17

 

Kaynak: “Terminology of man-made fibres” The International Bureau for the Standardization of Man-Made Fibres (BISFA), 2004

AMERİKAN UPLAND PAMUKLARININ DERECEYE GÖRE ÜNİVERSAL                                                              STANDARTLARI, SEMBOLLERİ VE KODLARI

 

Beyaz için Ara Sınıf (Plus) Beyaz Hafif Benekli Benekli Renkli veya Lekeli Sarı Lekeli Hafif Gri Gri
*GM(11) GM(12) GM(13) *GM(16) GM(17)
*SM (21) SM (22) *SM (23) SM (24) SM (25) SM (26) SM (27)
M (30) *M(31) M (32) *M (33) M (34) M (35) M (36) M (37)
SLM (40) *SLM (41) SLM (42) *SLM (43) *SLM (44) SLM (46) SLM (47)
LM (50) *LM(51) LM (52) *LM (53) *LM (54)
SGO (60) *SGO(61)
GO (70) *GO(71)
BG (80) BG(81) BG (82) BG (83) BG (84) BG (85) BG (86) BG (87)

Not: (*) işaretli standart kutularda gösterilen standartlardır. Diğerleri eşgal üzerinden (numune ile) işlem gören standartlardır. Rakamlar her standardın kodunu göstermektedir. Ara sınıf (plus) beyaz sınıf içinde iki derece arasında kalan derecedir. Örneğin Middling renginde fakat Strict Low Middling kadar yabancı madde içeren standart gibi.

M = Midding, S=Strict, G=Good (başta ise), G=Gray (sonda ise), O=Ordinary, L=Low, B=Below, Upland=Orta uzunluktaki pamuklar.

 

 

LİF UZUNLUĞUNA GÖRE UNIVERSAL PAMUK STANDARTLARI

 

Kısa lifli Pamuklar Orta Uzunluktaki Pamuklar Uzun Lifli Pamuklar
inch mm Kod. No. inch mm Kod. No. inch mm Kod. No.
13/16’dan    düşük 20.6 mm’ den                   düşük (24) 31/32 24.6 (31) *1 9/32 32.5 (41)
13/16 20.6 (26) 1 25.4 (32) 1 5/16 33.3 (42)
7/8 22.2 (28) 1 1/32 21.6 (33) *1 11/32 34.1 (43)
29/32 23.0 (29) 1 1/16 26.9 (34) 1 3/8 34.9 (44)
15/16 23.8 (30) 1 3/32 27.8 (35) *1 13/32 35.7 (45)
1 1/8 28.5 (36) 1 7/16 36.5 (46)
1 5/32 29.3 (37) *1 15/32 37.3 (47)
1 3/16 30.1 (38) 1 1/2 38.1 (48)
1 7/32 30.9 (39)
1 V. 31.7 (40)

Not: 1 9/32-1 Vz arası sadece Güney Amerika Pima pamukları içindir. X işaretleri deskriptivdir.

 

 

 

 

 

18

 

 


 


 

19

 

 


 

LİNTER PAMUKLAR

Sınıflar
A B Tip Dışı
1-Linter (A-1)

2-Linter (A-2)

3-Linter (A-3)

1-Linter (B-1)

2-Lİnter (B-2)

1-Linter Tip Dışı
Linter Pamuklarda Türkiye Tip Numunesi Hazırlanır.

 

LİF DÖKÜNTÜSÜ PAMUKLAR

Sınıflar
Çırçırlama Lif Döküntüleri İplik İmalatı Lif Döküntüleri
Meydana geldikleri yer itibari ile tiplendirilip temiz veya kirli olarak nitelendirilebilirler. Meydana geliş şekline göre tiplendirilerek temiz veya kirli olarak nitelendirilebilirler.
Lif Döküntüsü Pamuklarda Türkiye Tip Numunesi Hazırlanır.

İPLİK NUMARALAMA SİSTEMLERİ

 

İPLİK Numaralama    Sistemi Sembolik            Gösterim Kullanılan Kütle                 Birimi Kullanılan Uzunluk Birimi İplik Numara                Birimi Tex’e Dönüşüm Katsayısı
Tex Tex 1 gram 1 kilometre g/km
Denier Den 1 gram 9.000 metres g/9.000 m 0.111 1
Numara Metrik Nm 1 kilogram 1 kilometre km/kg 1000/Nm
ingiliz Pamuk Ne 1 libre 840 yarda 840 yd/lb 590,5/Ne
ingiliz Kamgam NeK 1 libre 560 yarda 560 yd/lb 885,8/NeK

 

İPLİK NUMARALARI İÇİN DÖNÜŞÜM FORMÜLLERİ

 

Metrik Numara

(Nm)

İngiliz Pamuk Num.

(Ne)

İngiliz Keten Num.

(NeL)

İngiliz Kamgam Num.

(NeK)

İngiliz Strayhgarn

Num. (New)

Uluslararası Denye

Num. (td)

Tex. Num. Sistemi.

Tt (tex)

0,5905 Nm 1,6435 Nm 0,8858 Nm 1,9377 Nm 9.000 / Nm 1.000 / Nm
1,6934 Ne 2,8 Ne 0,15 Ne 3,2813 Ne 5.314,87 / Ne 590,541 / Ne
0,6048 NeL 0,3577 NeL 0,5357 NeL 1,1712 NeL 1,4881,6 / NeL 1653,52 / NeL
1,1289 NeK 0,6667 NeK 0,8533  NeK 2,1875 NeK 7.972,3 / NeK 885,812 / NeK
0,5161 New 0,3048 New 0,8544 New 0,4571 New 17.439,4 / New 1937,71 / New
9.000 / td 5.314,87 / td 14.881,6 / td 7.972,31 / td 17.439,4 / td 0,1111 td
1.000 / Tt (tex) 590.541 / Tt (tex) 1.643,52 / Tt (tex) 885,812 / Tt (tex) 1.937,71 / Tt (tex) 9 Tt (tex)

 

 

 

 

 

 

20

 

 

İPLİK NUMARALARI İÇİN DÖNÜŞÜM TABLOSU

 

Nm Ne tex dtex den Nm Ne tex dtex den
200 118.1 5 50 45 45.45 26.84 22 220 198
192.3 113.6 5.2 52 46.8 43.48 25.68 23 230 207
178.6 105.5 5.6 56 50.4 41.67 24.61 24 240 216
166.7 28.42 6 60 54 40 23.62 25 250 225
156.2 92.27 6.4 64 57.6 38.46 22.71 26 260 234
147.1 86.84 6.8 68 61.2 35.71 21.09 28 280 252
147.9 84.36 7 70 63 33.33 19.68 30 300 270
138.9 82.02 7.2 72 64.8 31.25 18.45 32 320 288
131.6 77.7 7.6 76 68.4 29.41 17.37 34 340 306
125 73.82 8 80 72 27.78 16.4 36 360 324
119 70.3 8.4 84 75.6 26.32 15.54 38 380 342
113.6 67.11 8.8 88 79.2 25 14.76 40 400 360
111.1 65.62 9 90 81 23.81 14.06 42 420 378
108.7 64.19 9.2 92 82.6 22.73 13.42 44 440 396
104.2 61.51 9.6 96 86.4 21.74 12.84 46 460 414
100 59.05 10 100 90 20.83 12.3 48 480 432
95.24 56.24 10.5 105 94.5 20 11.81 50 500 450
90.01 53.69 11 110 99 19.23 11.36 52 520 468
86.96 51.35 11.5 115 103.5 17.86 10.55 56 560 504
83.33 49.21 12 120 108 16.67 9.842 60 600 540
80 47.24 12.5 125 112.5 15.62 9.227 64 640 576
76.92 45.43 13 130 117 14.71 8.684 68 680 612
71.43 42.18 14 140 126 13.89 8.202 72 720 648
66.67 39.37 15 150 135 13.16 7.77 76 760 684
62.5 36.91 16 160 144 12.5 7.382 80 800 720
58.82 34.74 17 170 153 11.9 7.03 84 840 756
55.56 32.81 18 180 162 11.36 6.711 88 880 792
52.63 31.08 19 190 171 10.87 6.419 92 920 828
50 29.53 20 200 180 10.42 6.151 96 960 864
47.62 28.12 21 210 189 10 5.905 100 1000 900

 

 

 

 

 

 

 

 

 

21

 

 

İPLİK BÜKÜMÜ

Bir elyafı bükmek kullanılacağı sürecin dayanım koşulları açısından önemlidir. Bir iplikteki büküm sayısı sağlamlık, elastiklik vb. gibi iplik özelliklerini etkiler. Bir iplik iki yönde bükülebilir. Büküm yönü “Z” ve “S” harfleri ile belirtilir. “Köchlin”e göre büküm hesabı

T: torsion (Latince) = Büküm

T / m: metredeki tur sayısı

 

 

 

 

 

Değerlerin dönüşümü

T/inç= T/m 0.0254

T/m= T/inç 39.97

 

 

 

Açıklamalar:

: tex sisteminde büküm katsayısı

: İngiliz sisteminde büküm katsayısı

: metrik sistemde büküm katsayısı

T/inç       : inçteki tur sayası

T/m        : metredeki tur sayısı

 

 

 

 

 

Verilen

 

İstenen

 

 

 

 

 

BÜKÜM FAKTÖRÜ
at Tur sayısına bağlı olarak iplik numarasına göre
10 tex 20 tex 25 tex 30 tex 50 tex 100 tex
60 600 424 379 350 268 190
70 700 495 442 408 313 221
80 800 566 506 466 358 253
90 900 636 569 525 402 284
100 1000 707 632 583 447 316
110 1100 778 695 640 492 348
120 1200 848 758 695 536 379
130 1300 919 822 753 581 411
140 1400 990 885 810 626 422
150 1500 1061 948 867 671 474
160 1600 1131 1011 925 715 506
170 1700 1202 1074 982 760 537
180 1800 1273 1138 1040 805 569

 

 

 

22

 

 

KATLI İPLİKLERİN GÖSTERİM TARZI

Aynı yapıda ipliklerden oluşan katlı iplik:

 

 

 

 

40 tex Z 600 x 3 S 400

 

 

İplik numarası                                                                                                                         Katlı ipliğin büküm faktörü

Bükümün yönü                                                                                                                       Katlı ipliğin büküm yönü

Tek kat ipliğin büküm faktörü                                                                                                Katlı iplikteki tek kat sayısı

 

 

 

 

 

 

 

Değişik yapıda ipliklerden oluşan katlı iplik

 

 

 

(25 tex S 420 + 60 tex Z 80) S 260

Tek kat iplik numarası

Tek kat ipliğin büküm yönü

Tek kat ipliğin büküm faktörü

 

 

 

 

Katlı ipliğin büküm faktörü

Katlı ipliğin büküm yönü

Tek kat ipliğin büküm faktörü

Tek kat ipliğin büküm yönü

Tek kat iplik numarası

 

 

Değişik yapıdaki tek katlı

iplikler + işaretiyle gösterilir.

 

 

 

 

 

 

 

 

Aynı yapıda katlı ipliklerden oluşan çok katlı iplik

 

 

 

 

 

20 tex Z 700 x 3 S 500 x 2 Z 200

 

 

 

 

İplik numarası                                                                                                                 İkinci katlamanın büküm faktörü

Büküm yönü                                                                                                                   İkinci katlamanın büküm yönü

Tek kat ipliğin büküm faktörü                                                                                             Ön katlı iplik sayısı

Tek kat iplik sayısı

Ön katlamanın büküm yönü

Ön katlamanın büküm faktörü

23

 

 

Pamuk İplikçiliğinde Makina Tipine Göre Telef Oranları (%)

 

      Pamuk     Rayon/Sen.
Makina            
1″ -1 1/16″ -1 1/18″ -1 1/2″ -1 7/8″ -60 mm
OE-Roter 1,6 1,5 1,5 1,4
Ring Eğirme 1,5 2,2 2,7 3,0 3,2 2,2
Fitil 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0
Cer (Pasaj başına) 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6
Penyöz 14,0 16,0 18,0 18,0 20,0
Vatka (UNILAP) 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5
Tarak 4,9 3,5 3,1 2,8 2,6 0,6
Harman-Haliaç 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 0,3

Harman-Haliaç Dairesi Üretimi ve Verimliliği

 

Makina Teorik Üretimi Kg/h
ERM-Temizleyici (Besleme) 400
ERM veya B50 Temizleyici 500
Unimix (Temizleyici Ünitesiz) 600
Unimix (Temizleyici Ünitesi ile) 400
Tek Silindirli Temizleyici 600
Telef Açıcı 60
Balya Açıcı Harmanlayıcı 400-500
Unifloc A10-1700 950
A10-2300 1400
Verimlilik % 95

Tarak Üretimi (Kg/h) ve Verimliliği

 

Hammadde Karde Penye
Pamuk OE-Rotor Ring Eğirme Ring Eğirme
1″ 70 60
-1 1/16″ 65 50 40
-1 1/8 60 40 35
-1 1/2″ 30 25
-1 7/8″ 20
Rayon
-40mm-1.7dtex 60 50
-60 mm – 3.3 dtex 70 60
Sentetikler
-40mm-1.7 dtex 60 50
– 60 mm – 3.3 dtex 70 60
Verimlilik % 95

Cer Çıkış Hızları

 

 

Makina Çıkış Hızı m/dak
Karde Penye
1 – 3 Pasaj Çerler 500-800 400-500
Verimlilik     (Tek Çıkış) % 82-88

(Çift Çıkış) % 75-80

 

24

 

Not: Bu tablolarda RIETER makineleri esas alınmıştır.

PENYE ÜRETİMİ VE VERİMLİLİĞİ
Hammadde Tarak devri/ dak. Kemling Teorik Üretim
Pamuk

-1″

-11/16″

-11/8″

-İ1/2″

-İ7/8-

 

300-350

300-350

300-350

275-300

275-300

 

14

16

18

18

20

 

42,5

37,5

36,5

28

25

Verimlilik (%) 92-94

Penye Hazırlama (Unilap) Çıkış Hızları, Vatka ağırlıkları, Verimlilik

 

Makine Verimlilik (%) Çıkış hızı m/dak. Maksimum Vatka Ağırlığı (kg)
UNILAP 70-75 80-120 25

 

Ring Eğirme Makinası Üretim ve Verimlilikler
İplik Numarası tex

Nm

Ne

60-36

17-28

10-16

30-20

33-50

20-30

16-12

62-83

37-50

10-7

100-143

60-85

Teorik Üretim g/iğ saati 60-35 27-15 12-8 6-4
Otomatik Takım çıkarma ile Verimlilik (%) 96,5-97,5 97,5-98 97,5-98 98
Takım Çıkarma Ekibi ile Verimlilik (%) 93-95 95-96 96-97 96,5-97,5

 

Fitil Makinası Üretim ve Verimliliği

 

 

Teorik Üretim g / iğ saati

Verimlilik (%)

1400-1200

75-80

1000-800

80-85

600-400

85

OE – Rotor Eğirme Makinası Hızları (d/dak)

 

Hammadde Rotor Hızı (d/dak)
Pamuk telefi

Pamuk

Pamuk – Yapma Lif Harmanları

70.000-90.000

100.000-130.000

100.000-130.000

Rayon – 40 mm

Rayon – 60 mm

100.000-130.000

50.000-65.000

Sentetik-40 mm

Sentetik-60 mm

80.000-110.000

50.000-65.000

25

 

Not: Rieter verilerine göre hazırlanmıştır.

26

 

27

 

28

 

PAMUK VE YÜN İÇİN EĞİRİLME SINIRLARI

 

Pamuk ştapel uzunluğu Lif İnceliği Yaklaşık eğrilme sınırı
(mm)                (inç) dtex tex Nm Ne
2.56 40 25 15
2.38 33 30 18
2.22 29 35 21
         < 28                 < 1 1/8 2.15 25 40 24
2 22 45 27
2 20 50 30
1.88 17 60 35
1.76 14 70 41
1.55 13 80 47
1.5 11 90 53
         < 28                 < 1 1/8 1.46 10 100 59
1.36 7 150 89
1.22 5 200 118

 

 

 

 

 

Yün Sınıfı Lif Çapı Kıvrım / cm Yaklaşık eğrilme sınırı
tex Nm Ne
AAA 17-18 11-13 10 100 60
AA 18-20 9-10 12.5 80 47
A 20-23 7-9 17 60 34
B 23-26 6-7 20 50 29
C 26-31 5-6 25 40 24
D 31-37 4-5 42 24 14
E 3740 4-5 50 20 12

 

Prof. Fahrbach’a göre.

 

 

 

29

 

 

YÜNÜN İNCELİK SINIFLANDIRMASI VE KAMGARN, YARI-KAMGARN VE STRAYHGARN İPLİK ÜRETİM SİSTEMLERİNDE İPLİK SINIRLARI

 

30

 

 

YÜNÜN İNCELİK SINIFLANDIRMASI VE KAMGARN, YARI-KAMGARN                                                                     VE ŞTRAYHGARNDA İPLİK OLMA SINIRLARI

 

 

 

 

Sırım genişliğine bağlı olarak ştrayhgarn tarakta yapılabilecek iplik numaraları sınırlarını gösteren diyagram.

 

 

 

 

 

 

 

31

 

 

ORGANİK TEKSTİLLER

 

Organik üretim: Kontrol ve sertifikasyon kuruluşlarının gözetimi altında belirlenmiş organik yönetmeliklere tabii olarak (TR, EU, JAS vs.) zirai girdi ve işlem girdilerinin kısıtlı ve/veya yasaklı olduğu zirai, hayvansal ve gıda işlemeye bağlı sertifikalı üretim yöntemidir.

 

Türkiye’deki kontrol ve sertifikasyon kuruluşlarının isimleri: Türkiye’de Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca yetkilendirilmiş kontrol ve sertifikasyon kuruluşları şunlardır: Anadolu, BCS, Ceres, CU, Ecocert, Etko, Icea, IMC, IMO, Nissert, Orser ve Turkgap.

 

GOTS, OE ve JAS: GOTS ve Organic Exchange standartları, tekstil standardıdır. Fakat JAS (Japanese Agricultural Standard) Japonya’nın uyguladığı organik tarım yönetmeliğidir. Bu standarda uygun sertifika almak için üreticinin öncelikle EU veya NOP sertifikası alması gerekir. JAS sertifikası tek başına alınamaz.

 

Organik üretim nasıl yapılır ve sertifikalandırılır: Organik üretim yapabilmek için üreticilerin organik yönetmeliklerin belirlediği kurallara uygun hareket etmeleri gerekir. Üretim yapılacak yer, kullanılacak girdiler, üretilecek ürün organik tarıma uygun olmalıdır ve mutlaka yetkilendirilmiş bir kontrol ve sertifikasyon kuruluşu tarafından sertifikalandırılmalıdır. Bunu için üreticinin öncelikle bu tur bir kuruluşa başvurarak sözlesme imzalaması ve kaydını yaptırması gerekmektedir.

 

Ayrıntılı bilgi için http://www.tmo.org.tr/ adresini ziyaret ediniz.

 

 

 

TEKNİK TEKSTİLLERİN ANA UYGULAMA ALANLARI

 

Teknik tekstiller’in 12 ana uygulama alanı:

 

  1. Zirai tekstiller (Agrotech): Tarım, bahçecilik ve ormancılık,
  2. Yapı tekstilleri (Buildtech): Bina ve inşaat,
  3. Teknik giysiler (Clothtech): Ayakkabı ve giysilerin teknik bileşenleri,
  4. Jeotekstiller (Geotech): Jeotekstiller ve inşaat mühendisliği,
  5. Ev tekstilleri (Hometech): Mobilya, döşemelik ve yer kaplamalarının bileşenleri,
  6. Endüstriyel tekstiller (Indutech): Filtrasyon, temizleme ve diğer endüstriyel kullanımlar,
  7. Tıbbi tekstiller (Medtech): Hijyen ve tıbbi kullanımlar,
  8. Otomotiv tekstilleri (Mobiltech): Otomobiller, gemiler, demir yolları ve roketler,
  9. Ekolojik tekstiller (Oekotech): Çevre koruması uygulamaları,
  10. Ambalaj tekstilleri (Packtech): Ambalajlama,
  11. Koruma tekstilleri (Protech): Kişisel korunma ve mülkiyet koruması,
  12. Sportif tekstiller (Sporttech): Spor ve boş zaman uygulamaları.

 

 

32

 

STANDART DOKUMA KUMAŞLAR

 

1. GİRİŞ

Dokuma kumaşlar çeşitli amaçlarla değişik hammaddelerden çeşitli yapılarda ve kullanım özelliklerinde üretilmektedirler. Kumaşın yapımında kullanılan hammadde, diğer bir deyimle lif veya lif karışımları ya da iplik cinsleri, çok kez kumaşın kullanım amacına uygun olarak seçildiğinden, endüstride kumaşların tanımlanmaları ve sınıflandırılmaları daha çok hammadde özelliklerine dayandırılmıştır. Bu açıdan, dokuma kumaşları pamuklu, yünlü ve ipekli kumaşlar olarak üç ana sınıf içinde incelemek uygun olmaktadır. Ancak yünlü kumaşlar, kumaşın görünüm ve kullanım özellikleri bakımından önemli farklılıklar gösteren “Kamgarn” ve “Ştrayhgarn” kumaşlar olmak üzere iki ayrı sınıf olarak tanımlanırlar. Diğer yandan yünlü ve pamuklu kumaşlar, doğal lifler olan yün ve pamuğun saf olarak kullanıldığı kumaşlar yanında, viskon, naylon, polyester, orlon gibi çeşitli yapma liflerle yünün ya da pamuğun çeşitli oranlarda karışımlarının kullanıldığı kumaşlar olarak da üretilmektedirler. Kumaşın genel karakterini büyük ölçüde etkilemedikleri ölçüde bu tür kumaşlar da aynı sınıf içinde ele alınırlar. Ancak, viskon ya da viskon-pamuk karışımı dokuma kumaşlar genelde ayrı bir sınıf olarak ele alındığı görülmektedir.

İpekli kumaşlar farklı hammaddesi açısından ayrı bir kumaş sınıfını oluşturmakla birlikte, ipek ipliğinin kesiksiz bir liften oluşturulması nedeniyle yün ve pamuk ipliklerinden çok farklı yapıda olması sonucu, bu kumaşlar yapı, davranış ve kullanma yeri bakımından çok özel bir kumaş sınıfını oluştururlar. Kumaş özelliklerinin benzerliği açısından viskoz ya da yapma ipekten (sun’i ipek) yapılan ve “Floş İpliği” adı verilen ipliklerden dokunan ipekli kumaş benzeri kumaşlarla, kesiksiz (devamlı) asetat, naylon, polyester ipliği ve benzeri kesiksiz lif ipliklerinden dokunan çeşitli kumaşları da aynı sınıf içinde bir alt grup olarak incelemek uygun olmaktadır.

Uzun yılların kazandırdığı endüstriyel üretim ve tüketici kullanım deneyimleri ile tekstil teknolojisindeki gelişmelere paralel olarak yürütülen ürün geliştirme ve yeni ürün tasarımı çalışmaları, hammadde, iplik türü, kumaş yapısı ve üretim tekniğine ilişkin özelliklerin bütününü içeren bazı standartların oluşmasına yol açmıştır. Her ne kadar bu standartlar çok kez ürün standartları olarak resmi standart kurumları tarafından tanımlanmamışlarsa da, endüstri ve pazarda genel kabul gören kumaş adlarının ve tanımlarının varlığı bir gerçektir. Çoğu kez bu tanımların üretim tekniğine ilişkin bazı önemli ayrıntıları içerdiği de görülmektedir. Bu bölümde bu çerçeve içinde ele alınan bazı standart kumaşlar, endüstride ve pazarda kullanılan yaygın adları altında hammadde cinsi, iplik türü, numarası, gerektiğinde kat sayısı ve bükümü, yapısı ve örgü türü, atkı ve çözgü sıklıkları, apre özellikleri, belirgin nitelikleri ve kullanım alanları ile birlikte olanak ölçüsünde kısa olarak tanıtılacaklardır.

Endüstrideki uygulamalar çeşitli olduğu gibi, bazı kumaşlar iplik numara ve sıklıkları, hatta örgüleri farklı olduğu halde eşdeğer sayılan yapılarda aynı adla tanımlanmaktadır. Bu gibi durumlarda belirli bir teknik özelliğin değişim gösterdiği aralık ya da sınırlar belirtilecek, gerektiğinde bir ya da birkaç örnek tüm özellikleri ile tanıtılacaktır. Böyle bir görevin tam bir yeterlikle ancak çok ayrıntılı ve uzun çalışmalar sonucu başarılabileceği açıktır. Ne var ki bu tür çalışma ya da kaynaklar sınırlı oldukları gibi güncellik de taşımamaktadırlar. Bu açıdan burada kısıtlı da olsa,  daha çok pratik kullanımda yararlı olacağına inandığım güvenilir bilgilere yer verilmiştir.

Diğer yanda, çeşitli krep kumaşlar, astrakan kumaşlar, “Streç” adı verilen esnek kumaşlar ve benzeri özellikli ve fantezi kumaşların yapımında kullanılan çeşitli ipliklerin de standartlaşmış ya da üreticiler ve tasarımcılarca tanımlanmış belirli özellikleri söz konusudur. Bu ipliklerden üretilen kumaş yapılarını ve bu kumaşların davranış özelliklerini daha iyi anlayabilmek için bu bölümde öncelikle bu tür ipliklerin kısa tanıtımlarına yer vermek uygun olacaktır.

  1. STANDART İPLİKLER

2.1 Renk Efektli İplikler

Gerek kamgarn, gerekse ştrayhgarn yünlü ipliklerde farklı renge boyanmış liflerin bir araya getirilmesiyle oluşturulan ipliklere melanj iplik denilmektedir. Eğer karışım renk beyaz ya da açık bir renge boyanmış topsun baskı yöntemiyle aralıklı olarak boyanması ile elde ediliyorsa iplik vigurö iplik olarak bilinmektedir. Bu durumda aynı yün lifi üzerinde iki kontrast renk birlikte yer alacağoından liflerin karışımı sonucu çok düzgün bir renk karışımı elde edilerek açık griler, bejler, diğer pastel renkler elde edilir. Melanj ipliklerde görülen hafif kırçıllı efekt bu ipliklerde görülmez. İplik makinasında iki farklı renkli fitilin aynı çekim bölgesine yönlendirilmesi ile elde edilen iplikler jaspe iplik olarak bilinirler. İki farklı renkli ipliğin birlikte bükülmesiyle elde edilen çift katlı ipliklere ise muline ya da molina iplik denilmektedir. Bunun için renk ya da ton kontrastı yaratan renkler. Örneğin sarı ve mavi ya da bej ve kahverengi, beyaz ve siyah renkler kullanılır, bunun sonucu kumaşta kumlu bir efekt elde edilir. Bu yöntem pamuklu kumaşlarda da uygulanır.

2.2 Parlak İplikler

Parlak görünümlü liflerinin kullanımıyla parlak efekt iplikleri elde edilir. Bunlara örnek olarak metalimsi görünüşe sahip “Lureks” ipliiplikleri ile köşeli kesitleri sebebiyle parlak görünen liflerden yapılmış iplikler verilebilir. Lureks iplikler metal parlaklığında elde edilen sentetik folyelerin ince şeritler halinde kesilmesiyle oluşturulurlar (Komisyon, 1996).

2.3 Yüksek Bükümlü İplikler

Bu iplikler krep, fresko, vual gibi özel kumaşların dokunmasında kullanılan yüksek bükümlü iplikler olup büküm dereceleri Bölüm  2.1.4.3 ve 3.1.2.3’te verilmiştir. Bu iplikler  büküm miktarı arttıkça “Sert Bükümlü İplik”, “Kıvrak Bükümlü İplik”, “Vual Bükümlü İplik”, “Krep Bükümlü İplik” olarak tanımlanırlar. Vual ipliğin özelliği iplik kesitinin yuvarlak olmasıdır. Bunlar tek ya da çift katlı olarak elde edilen gazelenmiş (yakılmış) ipliklerdir.

2.4 Tekstüre İplikler

Tekstüre iplikler sentetik liflerin termoplastik özelliklerinden yararlanılarak kıvrımlandırma, karıştırma, ilmeklendirme gibi mekanik etkiler altında bırakılan kesiksiz lif ipliklerinin yüksek sıcaklıkta fiske edilmesi sonucu oluşturulan özel yapılı iplikleridir. Bu iplikler daha çok örme kumaş üretimine uygun iseler de, son yıllarda bazı özel dokuma kumaşların üretiminde de kullanımları artmış bulunmaktadır.

2.5 Elastik İplikler

Bunlar çok yüksek oranlarda elastik uzama davranışı gösteren ve genellikle tek filamentli “Likra” ve benzeri sentetik iplikler olup dokumada esneme yeteneği yüksek kumaşların dokunmasında atkıda belirli oranlarda kullanılırlar.

2.6 Metal İplikler

Bunlar genellikle “Sim” adı verilen metal şeritler olup fantezi kumaşların dokunmasında kullanılırlar. “Tinsel İplik” olarak bilinen iplik ise üzerine metal atomlarının çeşitli yöntemlerle bağlandığı liflerden oluşturulan ipliklerdir (The Textile Institute, 1991).

2.7 Yeni Tür iplikler

Bu iplikler klasik ring ipliğinden farklı olarak bazı yeni iplik üretim sistemlerinde üretilen iplikler olup üretim miktarları hızla artmaktadır. Bazılarının yanal resimleri Şekil 2.1’de verilen bu iplikler başlıca özellikleri ile aşağıdaki gibi tanıtılabilirler:

  • Rotor (Open-end) İpliği: Üzeri tele kaplı bir silindir yardımıyla açılarak serbest duruma getirilen liflerin çok hızlı dönen bir silindirin iç yüzeyine dik yönde beslenirken eksenel yönde çekilmesiyle oluşturulan iplik olup daha çok pamuklu sisteminde üretilmektedir. Bu iplikler aynı özelliklerde ring ipliklerine oranla daha düşük dayanımdadırlar. Bu nedenle bu ipliklerde daha yüksek bükümler uygulanır.
33

 

  • Çekirdekli (Özlü) İplik: Ortasındaki bir monofilament ya da ince filament ipliği etrafında büküm alan liflerle sarılmış yumuşak bir ipliktir.
  • Hava Bükümlü İplik: Çekim alanından çıktıktan sonra içine verilen basınçlı havanın dönmesinin sağlandığı İngilizce’de “nozzle” adı verilen bir hava kanalına beslenen lif demetinin büküm almasıyla oluşturulan ipliklerdir.
  • Sürtünme Bükümlü İplik: “Dref” sisteminde aynı yönde döndürülen bir çift silindirin temas çizgisi üzerine düşürülen pamuk liflerinin daha sonra aynı yönde çekilmesiyle oluşturulan ipliktir.
  • Sarmalı İplik: Büküm verilmemiş lif demetinin etrafının bir filament ipliği ile sarılması sonucu oluşturulan iplik olup yumuşak bir tuşe ve dokuma için yeterli dayanıma sahiptir.
  • Keninden Bükümlü İplik: “Repco” büküm sisteminde çekim alanından çıktıktan sonra eksenleri etrafında dönerken aynı zamanda yanal yönde peryodik olarak zıt yönlerde hareket ettirilen bir çift silindir arasına aralıklı olarak beslenen iki lif demetinden birine yön değiştirtilerek diğeri ile birleştirilmesi sonucu elde edilen ve üzerinde S ve Z bükümlü bölümlerin yer aldığı çift katlı bir kamgarn ipliktir.

 

 

Şekil 2.2:    1. Frize iplik, 2. Kıvrımlı iplik, 3. Nopeli iplik, 4. Balıklı iplik 5. Halkalı bükümlü iplik, 6. Boncuklu iplik, 7. Ondüleli iplik, 8. Alev bükümlü (flame) iplik, 9. İlmekli iplik, 10. Katerpilar iplik, 11. Uzun nopeli iplik, 12. Şönil iplik

 

 

Şekil 2.1: 1. Açık uç (rotor) ipliği, 2. Özlü (“core”) iplik, 3. Hava

tekstüreli iplik, 4. Sarmalı iplik, 5. Hava jetli (“vortex”)

iplik, 6. Hacimli tekstüre iplik

 

2.8 Fantezi İplikler

Bu iplikler kumaşlarda çeşitli fantezi renk ve doku efektleri oluşturan iplikler olup, yapımlarındaki temel ilke iki ya da daha fazla ipliğin birlikte bükülürken büküm noktasına değişik hızlarda beslenmesi sonucu birbirleri üzerine değişik biçimlerde dolanmalarıdır. Bu tür efektler birden fazla fitilin iplik makinasına beslenirken değişik form ve hızların uygulandığı fantezi iplik makinalarında, harmana farklı özelliklerde lif gruplarının çeşitli biçimlerde katıldığı ştrayhgarn tarakları yardımıyla da elde edilebilmektedir. Ayrıca özel dokuma ve örme yöntemleriyle elde edilen fantezi iplikler de vardır. Burada dokumada sık kullanılan ve Şekil 2.2’de bazılarının yanal görünüşleri verilen başlıca fantezi iplik türlerini kısaca tanıtmak yararlı olacaktır:

  • Frize İplik: Efekt ipliğinin asıl ipliğe oranla biraz fazla beslenmesiyle oluşturulan ipliklerdir. Efekt ipliği asıl iplikle aynı ya da farklı renkte olabilir. Bunların iki renkli, ters bükümlü, balıklı türleri vardır. İki renk kullanıldığında gölgeli bir etki oluştuğundan bunlara “Gölgeli İplik” de denilmektedir (Yakartepe, M., Yakartepe, Z., 1995).
  • Kıvrımlı İplik: Yüksek ve canlı bükümlü ipliklerin kendi üzerlerine kıvrılmasıyla oluşan ipliklerdir. İpliğe yetersiz gerginlikte yüksek büküm verildiğinde kıvrımlar oluşur (Yakartepe, M., Yakartepe, Z., 1995).
  • Nopeli İplik: Küçük lif kümeciklerinin iplik yapısı içinde düzensiz yerleşimi ile oluşan hatalı ya da özel kamgarn veya pamuk iplikleridir. Ştrayhgarn sisteminde nope oluşturacak olan genellikle farklı renkte kısa lifler tarakta uygun bir noktadan beslenirler.
  • Balıklı İplik: İpliğin çok uzun olmayan bir bölümünde kalınlık oluşturan büküm almamış liflerden oluşan ve balık olarak bilinen hatalı bölümler içeren ipliktir. Bu ipliklerle dokunan kumaşta elde edilen efekt “Şantuk” terimiyle tanınır.
  • Halkalı (Buklet) İplik: Bu ipliklerde ipliğin çekirdeğini oluşturan bir ya da iki iplik ile birlikte daha % 200’e varan hızlarda beslenerek oldukça dairesel halkalar oluşturan bir başka iplik kullanılmaktadır. Bazı durumlarda bu iplik yerine ince bir fitil kullanılabilir, halkaları bağlamak için bir bağlayıcı iplik de kullanılabilir(Gong, Wright, 2002).
  • Düğümlü (Boncuklu) İplik: Bu iplikler temel iplik, bağlayıcı iplik ve düğüm ipliği olmak üzere üç iplikten oluşturulurlar. Düğüm ipliği daha hızlı beslenirken temel iplik kesikli olarak beslenir ve beslemenin durakladığı zamanlarda düğüm ipliği üzerine sarılarak düğüm ve boncuk benzeri görünümler oluşur (Radcliff, 1953; Gong, Wright, 2002).
  • Ondüleli İplik: Dalgalı bir görünüm veren frize ipliktir.
  • Sakallı İplik: Kıvrımlı ipliğin kıvrımların çok yoğn olarak oluşturulduğu türüdür. Bu amaçla halkalı ipliklerde olduğu gibi merkezi bir ya da iki iplik etrafında daha hızlı beslenerek kıvrımları oluşturan yüksek bükümlü bir başka iplik kullanılır (Gong, Wright, 2002).
  • Alev Bükümlü (Flame) İplik: Daha kalın efekt ipliğinin peryodik biçimde daha yüksek ve değişik hızlarla beslenmesiyle oluşturulan ve alev görünüşü veren bir tür frize ipliktir. Efekt ipliği yerine ince fitil kullanımıyla elde edilen türleri  “Flok İplik” olarak da tanınırlar.
  • İlmekli İplik: Daha ince efekt ipliği kullanılarak elde edilen halkalı ipliktir.
34

 

  • Katerpilar İplik: Kalın ve az bükümlü bir ipliğin daha ince ve bükümlü ipliğin üzerine sarılmasıyla oluşturulan bir çeşit frize ipliktir.
  • Müslin İplik: İki renkli ince frize ipliktir.
  • Makarna iplik: Kalın efekt ipliğinin asıl ipliğe oranla daha fazla beslenmesiyle elde edilen kalın fantezi ipliklere verilen addır (Yakartepe, M., Yakartepe, Z., 1995).
  • Şönil (Şenil) İplik: Klasik kadifelerde oluşturulan hav yüzeyini daha kolay biçimde elde etmek için iki çapraz çözgü ve hav atkıları ile elde edilen lino örgülü yapının çözgüler arasında kesilmesiyle oluşturulan bir fantezi ipliktir.
  • Şerit İplikler: Bunlar çözgü örme ve saç örgü sistemlerinde üretilen fantezi ipliklerdir.

2.9 Çok Katlı İplikler

  • Kablo İplik: Çift katlı ipliklerin tek ya da çift katlı ipliklerle birleştirilerek tekrar bükülmesi ile elde edilen çok katlı ipliklerdir. Bu iplikler gramajı yüksek bazı kumaşların dokunmasında kullanıldığı gibi çeşitli renk efektleri elde etmek için fantezi iplik gibi de kullanılırlar.
  • Kord İplik: Kalın ya da katlı bir iplikten oluşan asıl ipliğin etrafının ince bir ya da iki iplikle ters yönde yüksek büküm verilerek sarılmasıyla elde edilen çeşitli yapılardaki ipliklere verilen addır. Otomobil lastiklerinde kullanılan kord bezlerinin yapımında kullanılan sentetik iplikler ise, “Kord İpliği” olarak tanınmaktadırlar.
  • İpek İpliği: Ham ipek ipliği genelde 3 ile 8 arasında değişen kozadan 8/10 ile 20/22 arası denyede sağılan iki ipliğin birlikte bükülmesi ile elde edilir. Kumaşlarda kullanılan tek katlı ipek ipliği genelde 13/15 denye incelikte, inçte 15-16 büküm içeren ham ipliklerdir. Kreplerde buna 40-80 arasında daha fazla büküm verilir (Watson, 1956).
  1. STANDART PAMUKLU KUMAŞLAR

3.1 Batist

Bezayağı örgüde dokunmuş yumuşak ve ince kumaş olup giysilik ve astarlık olarak kullanılmaktadır. Orijinal batist kumaş keten olmakla birlikte, pamuklu ve özellikle merserize pamuklu da olabilir. Tipik bir pamuklu konstrüksiyon 100-165 g/m2 birim ağırlık, çözgüde 9-13, atkıda 7-13 arasında değişen örtme faktörleri olarak verilmiştir (The Textile Institute, 1991).

3.2 Basma

Çeşitli basit ve karmaşık desenlerin, baskı yoluyla, pamuklu bezayağı kumaşa uygulanmasıyla elde edilen desenli kumaşlara basma adı verilir. Bu amaçla, 20 numaradan (Ne) 36 numaraya kadar çeşitli iplikler kullanılmaktadır. Ayrıca pamuk/polyester, pamuk/viskon karışımı ipliklerden yapılmış kumaşlar da baskı yoluyla renklendirilebilirler. Ancak bu kumaşlar daha çok emprime olarak tanımlanırlar.

Baskı, beyazlatılmış kumaşa baskı ruloları ya da baskı çerçeveleri yardımıyla, boyaların desene göre, üst üste uygulanmasıyla gerçekleştirilir. Bugün yaygın olarak kullanılan rotasyon baskı yanında transfer baskı tekniği de geliştirilmiş olmakla birlikte, bu pahalı bir yöntemdir.

Türkiye’de üretilen tipik bazı basmalık kumaşların teknik özellikleri Tablo 3.1’de verilmektedir (Başer, 1983):

Tablo 3.1: Bazı basmalık kumaşların teknik özellikleri

    En (cm)

  Çözgü (Ne)

   Atkı (Ne)  Çözgü/cm  Atkı/cm  Gramaj (g/m2)
    90    32/1    36/1        30       35        –
    80    30/1    22/1        27       27        –
    70    20/1    20/1        23       18     130
    80    22/1    22/1        24       20     128

3.3 Blucin

2/1, 1/2, 3/1 dimi, kırık dimi ve bezayağı örgülerde sağlam ipliklerle dokunan ve genellikle mavi, lacivert renkte çeşitli pamuklu kumaşlardır. Bu kumaşların asıl özelliği çözgüsünün indigo boyarmaddeleri ile mavi renge çözgü halinde boyanması, atkısının beyaz olması, dokuma sonrası yıkama ve aşındırma işlemleri ile mavi rengin açılarak kumaşa özel bir görünüm efekti kazandırılmasıdır. Bu kumaşlar pantolonluk, eteklik, gömleklik, montluk veya deri eşyalarda astarlık olarak kullanılır.

Blucin kumaşların yapısı genellikle yarda karede ons olarak belirtilen gramajı ile tanımlanır. Uygun iplik numaraları pantalonluk gramajlı tipler için 6-8 veya 12/2 Ne, ince tipler için çözgüde 20/2 – 40/2 veya 20/1 Ne, atkıda 12/1 – 16/1 Ne’dir. Gramaj 10-18 ons/yd (339-610 g/m2 ) arasında değişmektedir.

Örnek 1: Çözgü 40/2 Ne, cm’de 48 sıklıkta, atkı 12/1 Ne, cm’de 20 sıklıkta, ağırlık 265 g/m2.

Örnek 2: Tablo 3.2

Tablo 3.2: Standart bazı blucin konstrüksiyonları (Sulzer Ruti, 1987)

     Örgü İplik Numarası (Ne) Sıklık Gramaj
  Çözgü     Atkı  Çözgü/cm  Atkı/cm ons/yd2    g/m2
  3/1 dimi   7  OE  5.5 OE        25     15.5   15.6    529
  3/1 dimi 6.65 OE  5.75 OE        26     15   14.5    492
  3/1 dimi   7 OE    9 OE        25     16   12.8    434
  Bezayağı   9 OE   12 OE        24.8     15     8.8    298
  2/1 dimi 16 Ring   12 OE        23.3     16     6.2    210
  Bezayağı 16 Ring 16 Ring        23     19     4.4    149

3.4 Branda Bezi

Çadır bezi de denilen bu kalın pamuklu kumaş, tente, çadır, yelken ve kayış yapımında kullanılan sağlam ve ağır gramajlı bir kumaştır. Genellikle bezayağı örgüde, çok katlı kalın numara ipliklerden dokunur. Çözgüde genellikle 6 kat 14-20 Ne iplik kullanılır.

Örnek: Çözgü 18/5 Ne, cm’de 18 sıklıkta, atkı 15/3 Ne, cm’de 12 sıklıkta.

3.5 Çarşaflık

Bezayağı ve 2/2 dimi örgüde, çarşaf ve nevresim yapmak için dokunan kumaşlardır. 2/2 dimi örgülü çarşaflıklar daha kalın iplikler, örneğin 12-14 Ne çözgü, 10-12 Ne atkı ipliği kullanılarak dokunurlar. Bezayağı çarşaflıklarda ise, 18-24 Ne çözgü, 16-20 Ne atkı ipliği kullanılır. Bu tür çarşaflıklarda uygulanan çözgü sıklıkları cm’de 18-30, atkı sıklıkları cm’de 18-24 arasında değişir. Kumaş eni 140 cm’den başlayarak 300 cm’ye kadar değişmektedir.

Çarşaflıklar daha kalın, örneğin 8 Ne atkı ipliği kullanılarak, 2/2 dimi örgüde dokundukları gibi, bezayağı örgüde aynı kalınlıkta atkı ile dokunduktan sonra yüzeyi havlandırılarak, pazen görünümünde de dokunurlar.

35

 

Bu tür basit kumaşların yapısı çok kez birim alanda kullanılan atkı ve çözgü ipliği sayıları toplamı olarak belirtilmektedir. Pamuklu çarşaflıklar Humphries (2000) tarafından bir inç karede 118 ve 140 tel arasında değişen karde iplikten dokunmuş olanlar ile 180 ve 350 tel arasında değişen penye iplikten dokunmuş daha ince tipler olmak üzere iki grup içinde açıklanmaktadır. Bu değerler cm2’deki iplik sayısı olarak sırasıyla 46-55 tel ve 71-138 tele eşdeğerdir. Lüks tip çarşaflık için verilen değer ise 600 teldir (cm2’de 236 tel).

Örnek: Çubuklu Çarşaflık: Çözgü 24/1 Ne, cm’de 29,5 sıklıkta, atkı 20/1 Ne, cm’de 19,5 sıklıkta, ağırlık 135 g/m2, en 150 cm.

3.6 Damask

Jakarlı motiflerin 5’li ya da 8’li atkı ve çözgü sateni ile geliştirildiği pamuklu beyaz kumaşlara verilen addır. Orijinal olarak ipekli olan bu kumaş türü ketenden de dokunmaktadır.

3.7 Denim (Kot)

Denim blucin olarak bilinen mavi renkli pamuklu kumaşları da içeren basit yapılı gramajlı pamuklu kumaşlara verilen genel addır. Bu grup kumaşların maviden başka renkte üretilenler “Kot” adıyla da bilinmekte olup teknik özellikleri blucin kumaşlarınki gibidir.

3.8 Diril

Çözgü hakim dimi (2/1, 3/1, 4/1) veya 5’li saten örgülerde, dimi çizgilerinin çözgü bükümünün ters yönünde yer aldığı dik dimi görünüşlü kumaşlardır. Yazlık ve tropikal elbiselik olarak kullanılırlar. 3/1 dimi örgülü haki diril tipik bir örnektir. Kullanılan iplik numaraları çeşitli olmakla birlikte oldukça kalındır.

Örnek: Çözgü 16/1 Ne, cm’de 24 sıklıkta, atkı 12/1 Ne, cm’de 14,5 sıklıkta, ağırlık 186 g/m2, en 70 cm., 3/1 dimi örgülü.

3.9 Divitin

Baskı yoluyla desenlendirilmiş, yüksek gramajlı pamuklu pazene verilen addır.

Örnek: 20/1 Ne, 34 tel/cm çözgü; 10/1 Ne, 17 tel/cm atkı; 218 g/m2 gramaj, 90 cm en.

3.10 Diyagonal

Kalın numara iplikten yapılmış 2/2 dimi örgülü bir pamuklu kumaş türüdür.

Örnek: Çözgü 12/1 Ne, cm’de 24 sıklıkta, atkı 12/1 Ne, cm’de 14,5 sıklıkta, ağırlık 206 g/m2, en 70 cm.

3.11 Elbiselik (Pamuklu Elbiselik)

Bu grup pamuklu kumaşlar, kamgarn kumaşların taklidi olarak dokunan ucuz kumaşlardır. Yazlık elbiselikler ve özellikle pantolonluk kumaş olarak düz ya da desenli dokunurlar. Daha çok bezayağı, dimi ve panama gibi örgüler uygulanır. Kullanılan ipliklerin iyi kalite pamuktan yapılması ve çözgünün düşük bükümlü iki katlı iplik olması gerekmektedir.

Örnek: 2/2 Dimi Kumaş: Çözgü 32/2 Ne, cm’de 26 sıklıkta, atkı 10/1-16/1 Ne, cm’de 19-26 sıklıkta.

3.12 Etamin

Elek bezi olarak da bilinen bu kumaş gaz taklidi örgüler sınıfından Şekil 3’te verilen örgüde dokunur. İnce ve seyrek dokulu bir kumaştır.

Şekil 3

Örnek: İnce Etamin: Çözgü 24/2 Ne, cm’de 17,5 sıklıkta, atkı 12/1 Ne, cm’de 15,5 sıklıkta, ağırlık 172 g/m2, en 140 cm.

3.13 Fitilli Kadife (Korduroy)

Genellikle bezayağı temel örgü ile karde pamuk ipliğinden dokunan ve ekstra atkılarla değişik yükseklikte kesik ilmeler oluşturarak fitilli bir yüzey yapısı ve görünümü sağlayan gramajlı pamuklu kumaşlardır. Kaliteli türlerinde merserize penye pamuk ipliği kullanılır. Temel kumaşta dimi örgü kullanılarak daha rijit bir yapı oluşturulabilir.

3.14 Gabardin

Genellikle 2/1 dimi örgüde dokunan, çözgünün baskın olduğu ve dik dimi efekti gösteren bir pamuklu kumaştır. Pantolonluk ve trençkotluk olarak 40/2-48/2 Ne çözgü, 20/1-24/1 veya 40/2-48/2 Ne atkı ipliği kullanılarak elde edilir. Kaliteli bir gabardin kumaşta 75/2 Nm kamgarn çözgü, 60/2 veya 80/2 Ne pamuk atkı, cm’de 40 çözgü, 35 atkı sıklıklarda ve 2/2 dimi örgüde dokunur. Pamuk atkı çile boyalı ipliktir ve kumaşa top boyama uygulanır. İnce bir kaliteli pamuklu gabardinde ise, atkı ve çözgüde 80/2 Ne iplik, cm’de 64 çözgü, 30 atkı sıklıklarında kullanılır. Kalın gabardinlerde 30/2 ipliklerde kullanılmaktadır.

Örnek: Çözgü 48/2 Ne, cm’de 49 sıklıkta, atkı 24/1 Ne, cm’de 20 sıklıkta, ağırlık 182 g/m2, en 140 cm, 2/1 dimi örgülü.

3.15 Gaz Bezi

Etamin örgüsünde daha seyrek olarak dokunan bir kumaştır.

Örnek: Çözgü 30/1 Ne, cm’de 11 sıklıkta, atkı 30/1 Ne, cm’de 9 sıklıkta, en 150 cm.

3.16 Gömleklik

Gömleklik, bezayağı örgüde dokunan çözgüsü iyi haşıllanmış ham beze verilen addır. Bu kumaşın standart teknik özellikleri şöyledir: En 90 cm., çözgü 32 Ne, cm’de 30 sıklıkta, atkı 40 Ne, cm’de 30 sıklıkta.

Daha kaliteli bezayağı gömleklikler 36 Ne çözgü ve atkıdan cm’de 30 çözgü, 38 atkı sıklıklarında dokunur. Diğer yandan, daha kalın ipliklerden dokunan türler de vardır. Örneğin 28/2 Ne atkı ve çözgüden cm’de 18 çözgü, 16 atkı sıklığında, 165 g/m2 ağırlıkta ekose gömleklikler de yapılmaktadır.

Gömleklerin ince ipliklerden bezayağı örgüde dokunan türlerinin hemen hemen hepsi yanlış olarak poplin terimiyle belirtilmektedir. Diğer yandan, dimi ve sepet örgülerde dokunan gömleklikler, saten bölümler ya da ekstra iplikler kullanarak dokunan yollu desenli fantazi gömleklikler ve renkli ipliklerle dokunan çizgili ve ekose gömleklikler de bulunmaktadır.

3.17 Havlu

36

 

Kadre pamuk ipliğinden özel tezgahlarda dokunan ilmeli yapılar olup su emme özelliğindedirler. Temel kumaşın dokunmasında pamuğun polyester ve viskonla karışımları kullanılmaktaysa da su emicilik bakımından ilme ipliğinin pamuklu olması daha uygundur. Çeşitli temel kumaş yapılarında üç, dört, beş atkıya bir ilme düzeninde tek ya da iki yüzlü olarak düz, ekose motifli, tek veya çok renkli olarak, değişik ilme yoğunluğu ve yüksekliğinde dokunabilirler.

3.18 İki Yüzlü Motifli Pamuklu Kumaş

İki yüzlü çift katlı bezayağı yapısında, motifli, kalın pamuklu kumaşlar masa örtüsü, perdelik ve döşemelik olarak dokunurlar.

Örnek: Çözgü 36/2 Ne, cm’de 34 sıklıkta, atkı 36/2 Ne, cm’de 35 sıklıkta, ağırlık 243 g/m2, en 140 cm masa örtüsü kumaş

3.19 Jorjet (Pamuklu Jorjet)

İpek jorjet taklidi, çok yüksek bükümlü atkı ve çözgü ipliklerinden bezayağı örgüde dokunmuş, ince bir pamuklu kumaştır. İyi bir pamuklu jorjet 70/2 Ne iplikten cm’de 20 çözgü, 18 atkı sıklıkta dokunup %25 oranda çektirilir. Daha düşük kaliteli ucuz türleri de dokunmaktadır. Bu kumaşlara baskı da yapılabilir.

Örnek: Jorjet Emprime: Çözgü 30/1 Ne, cm’de

3.20 Kadife (Pamuklu Kadife, Velvetin)

Ceketlik, pantalonluk, döşemelik olarak pamuk ipliğinden dokunan dokunan atkı kadifeleridir. Düz ve motifli türleri olabilir.

Örnek: 60/2 Ne, 28 tel/cm çözgü; 50 Ne, 31.5 tel/cm atkı; 63, 95, 126 veya 157 ilme atkısı/cm (Watson, 1955).

3.21 Kanvas

Orijinal olarak ketenden kumaşa gözeneklilik ve kırışmama özellikleri sağlamak için 2/1 ribs örgüde dokunan bir kumaştır. Bugün genellikle karde pamuk ipliğinden dokunmaktadır (Humphries, 2000).

3.22 Kaput Bezi

“Amerikan Bezi” olarak da tanımlanan bu kumaş bezayağı örgüde karde iplikten dokunmuş ve kasarlama (beyazlatma) işlemi uygulanmamış pamuklu kumaş olup artık fabrikalarca üretilmemektedir. Ucuz oluşu açısından önemli olup yıkama ve kurutma işlemleri uygulanmış olması açısından ham bezden farklıdır. Genellikle 12/1-16/1 Ne (İngiliz Pamuklu Numarası) iplikten cm’de 15-20 sıklıkta dokunur.

Örnek: Çözgü 14/1 Ne, cm’de 20 sıklıkta, Atkı: 14/1 Ne, cm’de 15 sıklıkta, 165 g/mham gramaj.

3.23 Krep (Pamuklu Krep)

Pamuklu krep kumaşlar, yüksek bükümlü ipliklerden krep örgülerde dokunan hafifi gramajlı kumaşlardır. Krep görünümü, bezayağı örgü ile, ters yönde yüksek büküm verilmiş atkı ve çözgü iplikleri kullanarak ve kumaşı yüksek oaranda çektirerek elde edilir. Çekme sırasında iplikler büküm yönünde kıvrılarak düzensiz bir yüzey görünümü oluştururlar. Krep kumaşlar genellikle top boyanırlar, ancak baskı da yapılabilir.

Örnek: Çözgü 36/2 Ne, cm’de 25 sıklıkta, atkı 12/1 Ne, cm’de 17 sıklıkta, ağırlık 191 g/m2, en 140 cm.

3.24 Kreton

Baskılık kumaş olarak bezayağı örgüde genellikle karde pamuk ipliğinden dokunan mat yüzeyli orta gramajlı bir pamuklu kumaştır. Bu kumaşlara baskı öncesi kalenderle yüzey efektleri de verilebilir. Bazı türlerinde yüzey parlatma işlemi uygulanır. Bunlar İngilizce’de “Chintz” adını alırlar.

3.25 Kutil

Parça halinde boyanan ve korse yapımında kullanılan gramajlı ve sağlam bir kumaştır. 2/1 veya 3/1 örgü ile çözgü yüzeyli olarak ve genellikle balıksırtı düzende ince pamuk ipliklerinden dokunur.

Örnek 1: 90/2 Ne, 55 tel/cm çözgü, 100/2 Ne, 47 tel/cm atkı (Watson, 1956).

Örnek 2: 46 tex, 21 tel/cm çözgü; 27 tex, 30 tel/cm atkı; 175 g/m2 gramaj (The Textile Institute, 1991).

3.26 Madras

Perdelik, mendillik ve gömleklik olarak dokunan bir pamuklu kumaş grubudur. Perdelik madras kumaşlar çok ince ipliklerle çok açık gaz örgüde dokunan ve yumu-şak kalın ekstra atkılarla açık renkli motif efektlerinin oluşturulduğu yapılardır. Mendillikler bezayağı örgüde renkli ekose efektlerde dokunan ince kumaşlardır. Gömleklikler ise ince ve hafif çizgili kumaşlar olup bunlar “Zefir” adını da alırlar (Watson, 1956). Gömleklikler ve mendillerde orijinal olarak doğal boyalarla renklendirilmiş ipliği boyalı kadre pamuk ipliği kullanılır (Humphries, 2000).

Örnek: Madras gaz kumaş: 80 Ne, 17.3 tel/cm çözgü; 70 Ne, 11.8 tel/cm temel atkı; 12 Ne ekstra atkı (Watson, 1955).

3.27 Mermerşahi

Tülbente benzeyen, ancak daha sık dokunmuş, beyazlatılmış ve yumuşak tuşeli bir kumaştır. Genellikle 30/1 Ne iplikten 23-25 çözgü/cm, 16-18 atkı/cm. sıklıklarda ve yaklaşık 80-85 g/m2 ağırlıkta dokunur.

3.28 Müslin (Pamuklu Müslin)

Bezayağı örgülü, yumuşak, ince ve seyrek dokunmuş bir pamuklu kumaştır. Bezayağı yapıya sıkıştırılmış bölümler yerleştirilerek yapılan yollu türleri ile ekstra iplikler kullanarak yapılan figürlü türleri de vardır.

3.29 Opal

Bezayağı örgüde, 30/1-40/1 Ne çözgü ve 24/1-40/1 Ne atkı kullanılarak dokunan bir pamuklu kumaş türüdür.

Örnek: Çözgü 30/1 Ne, cm’de 28 sıklıkta, atkı 24/1 Ne, cm’de 22 sıklıkta, ağırlık 116 g/m2.

3.30 Organze

Müslin sınıfına giren ince, hafif gramajlı, seyrek dokunup diri bir apre verilmiş, yarı şeffaf bir pamuklu kumaştır. Elbiselik, işlemelik ve aksesuarlık olarak kullanılır. İyi kalite bir organzede 80 Ne çözgü, 100 Ne atkı, cm.’de 32 sıklıkta kullanılır.

3.31 Otoman

Otoman genellikle ince çözgü ve atkı iplikleri ile çözgü pikesi örgüde dokunan beyaz kumaşlara verilen addır.

Örnek: Çözgü 30/1 Ne, cm’de 37,5 sıklıkta, atkı 12/1 Ne, cm’de 15 sıklıkta, ağırlık 155 g/m2.

3.32 “Oxford”

2/1 ribs örgüde ince çözgü ve yumuşak bükümlü kalın atkı ile dokunan pamuklu kumaş türüdür. % 100 pamuklu kumaş olarak panama örgü görünümünde oluşu ve kırışmama özelliği dolayısıyla gömleklik olarak kullanılmaktadır. Çözgüde boyalı iplik kullanılarak renkli çizgili olarak da dokunurlar (Humphries, 2000).

3.33 Panama

37

 

Orijinal olarak ketenden 2/1 ribs ve 4/4 panama örgülerde dokunan yumuşak ve gözenekli bir kumaş olup, torbalık ve perdelik olarak pamuk ipliğinden de dokunmaktadır. 2/1 ribs örgüde dokunanı “Oxford” kumaş yapısındadır (Humphries, 2000).

3.34 Patiska

“Hasse” adıyla da bilinen bu kumaş, bezayağı örgülü, beyazlatılmış, hafif gramajlı, iç çamaşırlarında ve işleme yapmak için kullanılan bir pamuklu kumaştır. Uygulanan terbiye türüne göre yumuşak ya da diri tutumlu olabilir. Çok ince işlemelik patiskalarda 60-80 Ne atkı, cm’de 84-140 sıklıkta, 56-66 Ne çözgü, cm’de 80-100 sıklıkta kullanılabilir. Günlük kullanım için dokunan patiskalarda ise, 20-30 Ne çözgü ve atkıdan cm’de 20-36 sıklıklarda dokunan yapılar uygulanmaktadır.

Örnek 1: Çözgü 30/1 Ne, cm’de 25 sıklıkta, atkı 30/1 Ne, cm’de 36 sıklıkta, birim ağırlık 115 g/m2.

Örnek 2: Çözgü 24/1 Ne, cm’de 28 sıklıkta, atkı 20/1 Ne, cm’de 20 sıklıkta, birim ağırlık 133 g/m2, en 100-140 cm.

3.35 Pazen

Genellikle bezayağı, bazen 2/2 dimi örgüde dokunduktan sonra yüzeyi havlandırılmış olan kumaşlara verilen genel addır. Hav katmanı daha kalın ve yumuşak olan atkı ipliğinin havlandırılmasıyla oluşturulur. Pazen beyaz ya da yollu desenli olarak dokunur. Eğer bezayağı dokuda baskı yoluyla desen verilmiş bir kumaş ise divitin adını alır. Bezayağı örgüler için 20/1-24/1 Ne çözgü, 8/1-12/1 Ne atkı kullanılır.

Örnek: Çözgü 20/1 Ne, cm.’de 23 sıklıkta, atkı 8/1 Ne, cm’de 14,5 sıklıkta, ağırlık 181 g/m2, bezayağı örgüde.

3.36 Pijamalık

Pijamalık, gömleklik kumaş özelliklerinde fakat yollu desenlerde dokunan kumaşlara verilen genel addır. Zeminde bezayağı örgü, yollu bölümlerde saten ya da dimi örgülerin bileşimi olarak düzenlenirler.

Örnek: Çözgü 30/1 veya 60/2 Ne, cm’de 48 sıklıkta, atkı 30/1 veya 60/2 Ne, cm’de 24 sıklıkta, ağırlık 131 g/m2.

3.37 Pike

Pikeler karmaşık ribs örgülerin kullanıldığı atkı ya da çözgü takviyeli sağlam yapılı pamuklu kumaşlara verilen addır (Humphries, 2000). Örtülük olarak balpeteği örgülerle dokunan gözenekli ve esnek pamuklu kumaşlar de pike olarak bilinirler.

3.38 Ponje (Pamuklu Ponje)

Orijinali ipekli olan İpekli ponjenin taklidi olup, 80-100 Ne merserize pamuk ipliğinden 38-42.5 tel/cm sıklıklarda dokunur (Watson, 1956).

3.39 Poplin

İnce çözgü ve kalın atkı kullanarak bezayağı örgüde dokunan kumaşlara poplin denilmektedir. Eskiden ipek iplik kullanarak dokunan poplin kumaş, şimdi merserize edilmiş ince numara penye pamuk ipliğinden yapılmaktadır. Çözgüde genellikle 30/1 Ne, atkıda 20/1 – 30/1 Ne iplik kullanılır. Daha ince poplinlerse, 60/2-80/2 Ne çözgü, 60/2-30/1 Ne atkı kullanarak dokunurlar. Aşağıda tipik iki örnek verilmektedir.

Örnek 1: Çözgü 80/2 Ne, cm’de 55 sıklıkta, atkı 60/2 Ne, cm’de 24 sıklıkta, ağırlık 139 g/m2.

Örnek 2: Çözgü 30/1 Ne, cm’de 41,5 sıklıkta, atkı 30/1 Ne, cm’de 24 sıklıkta, ağırlık 138 g/m2.

3.40 Saten

Pamuklu saten, 5’li atkı sateni örgüde dokunan parlak ve yumuşak yüzeyli bir kumaştır. Çeşitli kalitelerde beyazlatılmış, merserize edilmiş, siyaha boyanmış ya da desen basılmış olarak üretilir. 20/1-36/1 veya 30/2-48/2 Ne çözgü, 12/1 – 20/1 veya 30/2 Ne atkı ipliği kullanılabilir.

Örnek: Lüks saten: Çözgü 30/1 Ne, cm’de 40 sıklıkta, atkı 20/1 Ne, cm’de 25 sıklıkta, ağırlık 180 g/m2, örgü 5’li saten, çözgü 26/1 Ne, cm’de 30,5 sıklıkta, atkı 22/1 Ne, cm’de 21 sıklıkta, ağırlık 127 g/m2, en 80 cm.

3.41 Streç (Pamuklu)

Streç % 25-30 esneklik sağlayan kumaşlara verilen genel ad olup, dimi ve gabardin örgülerde, atkıda % 2 “Spandex” veya % 8’e varan likra kullanımı ile dokunurlar.

3.42 Süed

Pamuklu veya naylon polyester gibi yapma lif ipliklerinden dokunan süed deri taklidi kumaşlardır. Eğer kesikli lif ipliğinden dokunmuşlarsa kumaş fırçalama ve kesme ile hafif tüylendirilir, filament iplikten dokunmuşsa zımparalama ile filamentler kırılarak kumaş yüzeyinde kısa tüyler oluşturulur. Bugün bu amaçla mikrolifler de kullanılmaktadır (Humphries).

3.43 Şantuk

İpek şantuk taklidi, bezayağı örgüde, nopeli ya da inceli kalınlı bölümleri olan düzgünsüz pamuk atkı ipliği kullanarak dokunan bir kumaştır.

3.44 Tülbent

Seyrek dokunmuş hafif gramajlı ve yumuşak bir kumaştır. Örtü olarak kullanılabildiği gibi, ambalaj amacıyla ve haşılla sertleştirilmiş olarak, astarlık olarak da kullanılmaktadır. 30-36 Ne iplikten cm.’de 8-17 sıklıklarda dokunur.

Örnek: Çözgü 30/1 Ne, cm’de 17 sıklıkta, atkı 30/1 Ne, cm’de 15 sıklıkta, birim ağırlık 64 g/m2.

3.45 Velür (Pamuklu)

Kadre pamuk ipliğinden ya da yapma lif ipliklerinden yüz yüze dokuma metoduyla dokunan çözgü kadifeleri olup atkı kadifesine oranla ilme yüksekliği ve yoğunluğu daha fazladır (Humphries, 2000).

3.46 Vual (Pamuklu Vual)

İnce numara, gaze edilmiş, yüksek bükümlü penye iplikten seyrek olarak dokunmuş bir pamuklu kumaş tipidir. 50/2 Ne iplikten cm’de 14 sıklıklarda ya da 100/2 Ne iplikten cm’de 22 sıklıklarda dokunur. Yollu, figürlü ve baskı desenli türleri vardır.

3.47 Zefir

Gömleklik, bluzluk ve elbiselik olarak bezayağı örgüde dokunmuş, ipliği boyalı, çizgili veya ekose desenli çok hafif pamuklu kumaştır (Watson, 1956; Humphries, 2000).

4 STANDART ŞTRAYHGARN KUMAŞLAR

4.1 Battaniyeler

38

 

Kalın, ağır dink işlemi görmüş ve ştraygarn yün ya da yün/sentetik karışımı ipliklerden yapılmış kumaşlardır. Ştrayhgarn atkı ipliği az bükümlüdür. Çözgüde ştrayhgarn iplik yerine çift kat kamgarn iplik ya da pamuk ipliği kullanılabilir. Kumaş yapısı, bezayağı ve dimi örgülerin kullanıldığı tek katlı yapılar olabildiği gibi, atkı takviyeli ya da iki katlı yapılar da olabilir. Battaniyeler genellikle renkli dokunurlar. Şardonlama işlemiyle kumaş yüzeyinde kalın ve sık bir hav tabakası oluştururlur. Bu nedenle, takviyeli ve iki katlı yapılarda, atkı ipliğinden hav çıkarılacağı için, kalın numara atkı ipliği kullanılır ve örgüde uygun uzunlukta atkı atlamaları düzenlenir.

Battaniyelerin enleri ve gramajları değişik olabilir. Enler, genellikle, tek kişilik battaniyelerde 140-160 cm, iki kişilik battaniyelerde 2,00- 2,30 m’dir. gramaj 400 g/m2 ile 1000 g/m2 arasında değişebilir. Aşağıda iki örnek verilmektedir:

Örnek 1: Yünlü Battaniye: 2/2 dimi örgüde, çözgü 4.5 Nm ştrayhgarn iplik, cm’de 10 sıklıkta, atkı 4.5 Nm ştrayhgarn iplik, cm’de 11 sıklıkta, en 2,10 m, gramaj 420 g/m2, renkli ekose desenlerde.

Örnek 2: İki Yüzlü Battaniye: Örgü 3/1 ve 1/3 dimi, çözgü 20/2 Ne pamuk ipliği, atkı 2,5 Nm ştrayhgarn yün ipliği, çözgü sıklığı cm’de 9, atkı sıklığı cm’de 15, en 150 cm, gramaj 700 g/m2, ekose veya jakarlı desende.

4.2 Bleyzer (Blazer)

Ağır bir dinkleme ve hafif şardonlamayla yüzeyi havlandırılmış olan kaşe benzeri ştrayhgarn kumaşlardır. Aslında bu isim, 12/1 Nm ştrayhgarn iplikten cm’ de 16 sıklıkta ve dimi örgüde dokunup üzerine yollu desen basılmış olan ve spor ceketlik veya kadın kepliği olarak kullanılan özel bir kumaşa verilen bir addır. Ancak bu terim, şimdi, kaşe tipi ağır gramajlı kumaşlar için kullanılmaktadır.

Örnek: Kırık dimi örgüde, 16/1 Nm ştrayhgarn atkı ve çözgü, cm’de 22 atkı ve çözgü sıklığında, 370 g/m2 ağırlıkta, 140 cm ende.

4.3 Çuha (Bilardo Kumaşı)

Bezyağı örgüde, merinos yününden yapılmış ştrayhgarn ipliklerden dokunup, ağır bir dinklemeyle enden yaklaşık %33, boydan %25 oranında çektirilerek keçeleştirilmiş olan ve bu şekilde yüzeyinde bir hav tabakası oluşturulan yumuşak bir kumaştır. Genellikle 12/1 Nm ştrayhgarn iplikten, cm.’ de 12-13 çözgü, 15-16 atkı sıklığında dokunur. Yukarıda açıklanan apre işlemlerinden sonra yeşil renge boyanarak bilârdo kumaşı olarak da kullanılır (Watson, 1956).

4.4 Flânel

İnce numara ştrayhgarn ipliklerle 2/2 dimi ya da bezayağı örgüde dokunup, dinkleme ve şardonlama işlemleriyle yüzeyi hafif havlandırılmış olan, yumuşak tuşeli kumaşlara flânel denmektedir. Yumuşak tuşesi nedeniyle bedene yakın giyilen giysilerde kullanılabilir. Enden % 20, boydan % 15’e varan çekmeler söz konusudur (Watson).

Örnek: Örgü 2/2 dimi, çözgü 12/1 Nm ştrayhgarn iplik, cm’de 14 sıklıkta, atkı 14/1 Nm ştrayhgarn iplik, cm’de 16,5 sıklıkta, ağırlık 245 g/m2, en 145-150 cm.

4.5 Kaşe

2/2 dimi örgüde, ince numara ştrayhgarn iplikten dokunup ağır bir dinklemeyle bir ölçüde keçeleştirilmiş ve yüzeyi havlandırılmış, düz renk elbiselik ve döpiyeslik kumaşlardır. Daha kalın tipleri pardesülük olarak da kullanılabilirler.

Örnek: Çözgü 16/1 Nm ştrayhgarn iplik, cm’de 23 sıklıkta, atkı 16/1 Nm ştaryhgarn iplk, cm’de 18 sıklıkta, ağırlık 275 g/m2, en 145 cm.

4.6 Keçeler

İki ya da daha çok katlı ştrayhgarn yün ipliğinden dokunan bu kumaşlara ağır bir yıkama ve dinkleme işlemi uygulanarak tam bir keçeleşme sağlanır. Bu yapılırken kumaş enden ve boydan %50 oranında çektirilir. Böylece tüylü ve düzgün bir kumaş yüzeyi oluşurken, kumaşın iplik yapısı kumaş içinde kaybolur. Özellikle kağıt üretiminde taşıyıcı bant olarak kullanılan bu keçelerin suyu çekme ve çekmezlik özellikleri, gerilimlere dayanıklılıkları vardır. Örgü olarak genellikle 2/2 dimi uygulanır. Dokuma keçeler çeşitli endüstiriyel amaçlarla kullanılırlar.

4.7 Melton

Genellikle bezayağı veya 2/2 kırık dimi örgüde, 6/1 – 10/1 Nm ştrayhgarn iplikten cm’de 14-22 sıklıkta dokunup, ağır bir dinklemeyle yapılan keçeleştirme işlemini izleyen şardonlama ve kesme işlemleriyle yüzeyinde düzgün bir hav tabakası oluştururlar, ağır gramajlı kumaşlardır. Paltoluk ve mantoluk olarak yapılırlar. Enden %35, boydan %25 oranında bir toplam çekme söz konusudur.

Örnek: 2/2 dimi örgü, çözgü 6/1 Nm ştrayhgarn iplik, cm’de 16 sıklıkta, atkı aynı iplik, cm’de 13,5 sıklıkta.

4.8 Müflon

Düşük bükümlü yumuşak ştrayhgarn atkı ipliği ile atkı hakim dimi ya da saten örgülerde dokunduktan sonra yüzeyi şardonlanarak tüylendirilen ceketlik, paltoluk kumaşlardır. Bazı durumlarda çözgüsü pamuk olabilir.

4.9 Saksoni

“Saxony” ve merinos yapraklarından yapılan ştrayhgarn ipliklerden çeşitli örgü ve desenlerde dokunan, yumuşak ve açık dokulu kumaşlardır. Elbiselik ve paltoluk kumaş olarak kullanılırlar. Hafif ve orta gramajlar için 2/2 dimi örgü ile 12 Nm ve daha ince ştrayhgarn iplikler uygundur.

4.10 Şayak

2/2 dimi örgüde dokunan, atkısı kalın numara ştrayhgarn iplik, çözgüsü genellikle pamuk olan ucuz bir kumaş tipidir. Kumaş beyaz olarak dokunur. Pamuk ipliğini kapatacak ölçüde dinklendikten sonra, top boyama yöntemiyle siyah, koyu kahverengi, lacivert gibi renklere boyanır. Daha kaliteli tiplerinde hem atkı, hem çözgüde ştrayhgarn yün ipliği kullanılabilir. Tipik bir örnek aşağıda verilmiştir:

Örnek: Çözgü 12/2 Ne pamuk ipliği, cm’de 12 sıklıkta, atkı 3,5 Nm ştrayhgarn iplik, cm’de 10 sıklıkta, ağırlık 470 g/m2, en 145 cm.

4.11 Şevyot

Şevyot (İng. Cheviot), krosbred yapağından yapılan ştrayhgarn ipliklerden dokunan bir kumaş türüdür. Hafifi bir dinkten sonra hafif şardonlama yapılır ve apra işlemleri sırasında kumaşın sert tutumu ve açık dokusu korunur. Kumaş parlak renk ve ilginç desenlerde elbiselik, ceketlik ve paltoluk olarak dizayn edilir. 6-10 Nm iplikler ile cm’de 10-14 sıklıklar uygulanır.

4.12 Tüvid (Tvid)

Kalın numara havlı ştrayhgarn iplikten dokunan kalın spor ceketlik kumaşlara verilen addır. Elde eğrilmiş ipliklerden dokunan özgün tipi “Harris Tweed” olarak tanınır.

Örnek: 2/2 dimi örgü, cm’de 7 sıklıkta 4 Nm ştrayhgarn atkı ve çözgü.

4.13 Velür

Dinkleme ve şardonlama işlemleriyle yüzeyinde bir hav katmanı oluşturulmuş ştrayhgarn kostümlük ve mantoluk kumaşlardır.

5 STANDART KAMGARN KUMAŞLAR

5.1 Alpaka

Atkısında alpaka, tiftik gibi parlak liflerden yapılmış kamgarn iplik kullanılan kumaşlara verilen genel addır. Atkı tek katlıdır. Çözgüde genellikle iki katlı kamgarn yün ipliği kullanılır. Aprede kumaşı yıpratmayan ve parlaklığı açığa çıkaran özel bir rutin uygulanır.

39

 

Örnek: Mohair Kumaş: Bezayağı örgü, atkı 26/1 Nm kamgarn tifitk ipliği, cm’de 19 sıklıkta, çözgü 52/2 Nm kamgarn iplik, cm’de 24 sıklıkta.

5.2 Astragan

Yüzeyinde kıvrımlı ve parlak bir hav tabakası oluşturulmuş bulunan mantoluk kumaşlardır. Kıvırcık yüzey, özel bir yöntemle hazırlanmış kamgarn ipliklerle iki biçimde sağlanır: a. Sık dokunmuş bir temel kumaş aprede çektirilirken üzerinde çekmeyen bir iplik kullanarak düzenlenen atlamaların kıvrım yapmasıyla, b. Atkı ilmeli bir kumaş yapısında atkıda kıvrımlı tiftik iplik kullanmakla.

5.3 Bedford

“Bedford” örgülerde dokunan çözgü yönünde fitilli görünümde çözgü hakim yüzeyli kamgarn kumaşlardır. Ştrayhgarn, Pamuklu ve keten türleri de olup “Pike” olarak da isimlendirilirler (Watson, 1956).

Örnek: Kamgarn elbiselik kumaş: 75/2 Nm, 35.5 tel/cm çözgü; 34/1 Nm, 31.5 tel/cm atkı

5.4 Dubldra

Kendinden desenli çizgili ve ağır gramajlı kumaşlardır. İki katlı bezayağı örgüde ve sıkıştırılmış bölümler düzenleyerek çizgilerin oluşturduğu yapılarda dokunurlar. Çok az görünecek ve tek renk efektini bozmayacak biçimde efekt iplikleri de kullanılabilir.

Örnek: Çözgü 46/2 Nm kamgarn iplik, cm’de 36 sıklıkta, atkı aynı iplik, cm’de 30 sıklıkta, ağırlık 275 g/m2.

5.5 Filafil

2/2 dimi örgülü, 1A1K renk düzeni uygulanarak basamak efekti verilen bir elbiselik kumaş türüdür. Serj yapısında, düzgün ve havsız bir yüzey veren bir apre rutini uygulanarak elde edilir.

Örnek: Çözgü 40/2 Nm kamgarn iplik, cm’de 27,5 sıklıkta, atkı aynı iplik, cm’de 23 sıklıkta, ağırlık 270 g/m2.

5.6 Flanel

2/2 dimi örgüde dokunup dinkleme ile yüzeyi havlandırılan, yumuşak tuşeli, düz ve desenli elbiselik kumaşlardır.

5.7 Fresko

Yüksek bükümlü ipliklerin, katlandıktan sonra, bezayağı örgüde ve düşük sıklıklarda dokunmasıyla elde edilen sert tutumlu, hafif gramajlı kumaşlardır. Kumaşa kırçıl ya da kumlu bir renk efekti vermek için muline iplikler de kullanılabilir.

Örnek: Çözgü 56/4 Nm kamgarn iplik, cm’de 19,5 sıklıkta, atkı aynı iplik, cm’de 14 sıklıkta, ağırlık 240 g/m2.

5.8 Gabardin

Çözgü hakim dimi örgülerde dokunana pantolonlu ve pardesülük kumaşlardır. Dayanıklı ve esnekliği az bir kumaştır. Pardösülüklerde su geçirmezliği sağlamak için çözgü sıklığı artırılır. Ütülerken parlama yapmamasına dikkat etmek gerekir. Bazı türlerinde pamuk atkı kullanılabilir.

Örnek: Örgü 2/1 dimi, çözgü 56/2 Nm kamgarn iplik, cm’de 40 sıklıkta, atkı aynı iplik, cm’de 25 sıklıkta, ağırlık 250 g/m2.

5.9 Kaşmir

Atkıda daha ince kamgarn yün ipliği kullanılarak 1/2 dimi örgüde dokunan atkı hakim bir elbiselik kumaştır. Atkıda daha büyük bir sıklık uygulanır. Ucuz türlerinde çözgüde pamuk ipliği de kullanılabilir. Aprede, kumaş boydan uzatılıp enden çektirilerek atkı hakimiyeti geliştirilir.

Örnek: Çözgü 46/2 Nm kamgarn ya da 60/2 Ne pamuk ipliği, cm’de 20 sıklıkta, atkı 64/2 Nm kamgarn iplik, cm’de 47 sıklıkta.

5.10 Koverkot

Muline iplikler kullanılarak daha ağır gramajlarda dokunan ve pantalonluk, pardesülük olarak kullanılan gabardin benzeri kumaşlardır.

  1. 11 Krep

Çok yüksek S ve Z bükümlü kamgarn iplikleri birlikte ve genellikle 1:1 düzeninde, bezayağı ya da krep örgülerde, düşük sıklıklarda dokunduktan sonra hafif bir apre işlemi uygulanarak elde edilen kumaşlardır. Genellikle kadın elbiselerinde kullanılır.

5.12 Lastikotin

1/2 dimi veya 2/2 panama dimisi örgülerde ince kamgarn ipliklerden dokunan, ince, esnek ve dayanıklı elbiselik kumaştır. Smokinlik, eteklik ve döpiyeslik olarak da kullanılır. Ağır gramajlı askeri üniformalarda kullanılan bir türünde, 2Y1A düzeninde, yüzü panama dimisi (sepet dimi), arkası bezayağı örgüde bir iki katlı yapı uygulanır. İpliğinde ince merinos yapısı kullanılır ve genellikle siyah, beyaz, koyu lacivert renklerde yapılır. Beyaz dokunduktan sonra top boyama yapılarak renklendirilir.

Örnek: 2/2 sepet dimisi örgü, çözgü 70/2 Nm %100 yün kamgarn iplik, cm’de 46 sıklıkta, atkı aynı iplik, cm’de 33,5 sıklıkta, en 150 cm, gramaj 300 g/m2.

5.13 Panama

2/2 sepet örgüde değişik gramajlarda dokunan düz ve desenli kumaşlardır. Yazlık kumaş olarak gevşek dokuda, keten ya da yün/keten karışımı kamgarn ipliklerden dokunur. Kışlık elbiselik olarak %100 yün ya da 45/55 yün/polyester karışımlı kamgarn iplikler de kullanılabilir. Aprede yumuşak bir tuşe verilir.

5.14 Saksoni (Kamgarn Saksoni)

Kalın numara kamgarn ipliklerden çeşitli örgü ve desenlerde dokunan ştrayhgarn kumaş taklidi kamgarn kumaşlardır. Özel bir apre rutini uygulanarak renk parlaklığının ve sert tutumun korunmasına dikkat edilir.

Örnek: 2/2 dimi balıksırtı örgü, atkı ve çözgü 32/2 Nm kamgarn iplik, cm’ de 25,5 atkı, 22 çözgü sıklığında, gramaj 335 g/m2.

5.15 Serj

Serj terimi 2/2 dimi örgüde dokunan yünlü kumaşlara verilen genel addır. En çok kullanılan türü, kamgarn iplikten üni renklerde dokunan pantolonluk kumaşlardır. %100 yün ya da %45 yün/%55 polyester karışımı 36/2-40/2 Nm kamgarn ipliklerden orta gramajda dokunan tipleri yaygındır. %100 yün vigurö iplikten yapılan düz renkli olanları yanında, elbiselik olarak kullanılan desenli türleri de yapılır.

Örnek: Yünlü Serj: Çözgü 36/2 Nm kamgarn iplik, cm’de 27,5 sıklıkta, atkı 36/2 Nm kamgarn iplik, cm’de 23,5 sıklıkta, gramaj 300 g/m2.

5.16 Streç

40

 

Streç % 25-30 esneklik sağlayan kumaşlara verilen genel ad olup, dimi ve gabardin örgülerde, kamgarn ipliklerden genellikle % 8’e varan likra kullanımı ile dokunurlar.

5.17 Şali

Uzun ve parlak yerli yapak harmanlarından bükülen kalın numara kamgarn iplikleren, seyrek olarak bezayağı örgüde dokunarak elde edilen ve daha sonra boyanan bayraklık kumaşa verilen addır. 24/2 veya 16/1 Nm atkı, 24/2 Nm çözgü ipliği, cm’de 10-11 sıklıklarda kullanılır. Kumaş 150-155 cm ende, 170 g/m2 ağırlıkta dokunur.

5.18 Tartan

2/2 dimi örgüde, kamgarn ya da ştrayhgarn ipliklerden karmaşık ekose desenlerde, kırmızı, lacivert, yeşil ve sarı gibi parlak ve saf renklerin kullanıldığı kumaşlardır. Şal, eteklik ve örtü olarak kullanılırlar. Yumuşak bir apre uygulanır.

Örnek: Tartan Eteklik: Atkı ve çözgü 74/2 Nm kamgarn iplik, cm’de 27,5 sıklıkta, en 70 cm.

5.19 Trikotin

İnce dik dimi çizgileri oluşturan çözgü hakim dimi örgülerde dokunan kamgarn elbiselik kumaşlardır (Watson, 1956).

Örnek: 60/2 Nm, 37 tel/cm çözgü, 36/1 Nm, 20-24 tel/cm atkı

5.20 Tropikal (Yazlık Bezayağı) Kumaşlar

Bezyağı örgüde, ince numara yün, yün/tiftik ya da yün/polyester karışımı ipliklerden dokunan ince yazlık kumaşlardır. Genellikle 60/2 ya da 52/2 Nm iplikler kullanılır. Düzgün bir kumaş yüzeyi elde etmek için, %100 yünlü kumaşlarda, iyi bir kesme işlemi yapılır. Yün/polyester karışımı kumaşlarda ise, gaze (yakma) işlemi gereklidir ve tüylenmeyi önler.

Örnek: %100 Yünlü Kumaş: Atkı ve çözgüde 60/2 Nm kamgarn iplik, çözgü sıklığı cm’ de 31, atkı sıklığı cm’de 29, en 150 cm, gramaj 240 g/m2.

5.21 Vipkord

Panama ribsi örgülerde dokunan pantalonluk, ceketlik ve benzeri yüksek dayanımlı elbiselik kumaşlar olup, dik dimi etkisi ve çıkıntılı yüzey oluştururlar.

6 VİSKONDAN YAPILMIŞ STANDART KUMAŞLAR

6.1 Elbiselik (Viskon Elbiselik)

Bezayağı örgüde, pamuk tipi viskon ipliği içeren çeşitli yapılardaki kumaşlardır. Beyaz ya da boyalı ipliklerden dokunabilir, baskı yapılmış olabilir.

Örnek: Çözgü 30/2 Ne pamuk ipliği, cm’de 32,5 sıklıkta (ham), atkı 12/1 Ne boyalı %100 viskon ipliği, cm’de 17 sıklıkta (ham), en 96 cm, ağırlık 227 g/m2 (ham).

6.2 Gömleklik

%100 viskon, %50 viskon/%50 polyester, ya da %67 viskon/%33 pamuk lif bileşimli, pamuk tipi ipliklerden bezayağı örgüde dokunan gömleklik kumaşlar oldukça yaygındır. Bazılarında atkıda %100 viskon ipliği, çözgüde pamuk ipliği kullanılır.

Örnek: Viskon Gömleklik: Atkı ve çözgü 12/1 Ne %100 viskon ipliği, cm’ de 18 sıklıkta, en 90 cm, ağırlık 187 g/m2 (ham).

6.3 Krep (Viskon Krep)

Pamuk tipi %100 viskon ipliğinden ya da %50 viskon/ %50 polyester kamgarn ipliklerden krep kumaşlar dokunmaktadır. Pamuk tipi viskon iplikten dokunan kreplere baskı yapılarak, bu kumaşlar elbiselik olarak kullanılmaktadırlar. Kamgarn ipliklerden dokunan krepler ise, eteklik, döpiyeslik ve elbiselik olarak kullanılırlar.

6.4 Trençkotluk

Pamuk/viskon ya da polyester/viskon karışımı pamuk tipi ipliklerden, bezayağı ya da gabardin örgülerinde dokunan, su geçirgenliği az kumaşlardır. Polyester/ viskon karışımlarında karışım oranı %67 polyester/%33 viskon, pamuk/viskon karışımlarında ise genellikle %50 viskon/ %50 pamuktur.

Örnek: Gabardin: Atkı ve çözgü 28/2 Ne polyester/viskon (67/33), cm’de 35 çözgü, 20 atkı, ağırlık 270 g/m2.

7 RAYON (ASETAT, FLOŞ v.b.) VE İPEKTEN YAPILMIŞ STANDART KUMAŞLAR

7.1 Atlas

Elbiselik kumaş olarak 8’li çözgü sateni örgüde dokunan parlak bir ipekli kumaştır. Pamuk atkı ile astarlık kumaş olarak da dokunabilir (Watson, 1956).

7.2 Birman

Bezayağı örgüde sık dokunmuş ince ipekli kumaş olup, daha mat görünümü ve ribs efekti göstermemesi bakımından taftadan ayrılır.

7.3 Brokar

Ekstra ipliklerle kabartılı motifli yüzey oluşturan ağır gramajlı ipekli kumaşlardır.

7.4 Emprime (İpek Emprime)

20-30 denye ipek ya da rayon ipliğinden bezayağı örgüde dokunup çerçeve baskı tekniği ile renklendirilen pürüzlü yüzeyli ince kumaşlardır.

7.5 Fular

2/2 dimi örgüde dokunup baskı ile desen verilen ince, yumuşak bir ipekli kumaş tipidir. Bu kumaşlar rayon ipliğinden de yapılabilirler.

Örnek: Çözgü 40 denye ipek ipliği, cm’de 47 sıklıkta, atkı 90 denye ipek ipliği, cm.’de 55 sıklıkta.

7.6 Jorjet (İpek Jorjet)

Atkı ve çözgüde yüksek S ve Z bükümlü ipliklerden, 2S2Z düzeninde, bezayağı örgüde dokunan ipekli bir kumaştır. Kumaş yıkandıktan sonra top boyama yapılır. Diri tutumlu, pürüzlü yüzeyli bir kumaştır.

Örnek: 13-15 denye, 2 veya 3 katlı, cm’de 20-30 bükümlü atkı ve çözgü cm’de 42 sıklıkta.

7.7 Krepdöşin

Çeşitli denyelerde rayon ipliklerden, atkıda daha kalın iplik kullanılarak ve atkı baskın olarak, bezayağı ya da atkı sateni örgülerde dokunan krep kumaşlardır. Bezayağı örgüde dokunan türlerine krep-dö-şin veya maroken adı verilir. Krep-dö-şin çok kez marokenden daha hafif gramajlıdır. Çözgüde genellikle normal bükümlü iplik kullanılır. Ancak atkıda cm.’de 20-25 sıklıkta S ve Z bükümlü iplikler 2Z2S düzeninde kullanılırlar.

Örnek 1: Krep-dö-şin: Çözgü 75 denye, cm’de 44 sıklıkta, atkı 90 denye, cm’de 33 sıklıkta.

41

 

Örnek 2: Rayon Krep: 8’li atkı sateni örgüde, çözgü 75 denye, cm’de 63 sıklıkta, atkı 120 denye, cm’de 34,5 sıklıkta.

7.8 Krepon

Bluzluk, elbiselik, boyun eşarplığı olarak ipek ve filament ipliklerden dokunan ve kumaş boyunca yer alan kırışıklıklar gösteren kumaşlardır.

7.9 Lame

Orijinal olarak altın, gümüş ve bakırdan ince yuvarlak veya yassı filament olarak çekilmiş ipliklerden değişik örgülerde dokunan kumaşlardır. Bugün bu kumaşlar parlak metal kaplı ipliklerden yapılmaktadırlar (Humphries, 2000).

7.10 Lino

İnce ve sağlam ipek ipliklerden döner gücü sisteminde dokunan açık yapılı kumaşlardır. Tül perdelik olarak kullanılan türleri “Markizet” adı alır. Bu tür yapılar bugün çözgü örme sisteminde üretilmektedir (Humphries, 2000).

7.11 Maroken

Maroken bezayağı örgüde dokunan ve krep-dö-şin olarak bilinen krep kumaşların daha yüksek gramajlı ve sert tutumlu olanlarına verilen addır. Atkıda daha kalın iplikler 2 adet Z, 2 adet S bükümlü olarak kullanıldığından atkı ribs efekti gösterir (The Textile Institute, 1991).

7.12 Muare

İpek, floş ve polyester, asetat filament ipliklerden bezayağı örgüde, çözgüyü daha ince ve yüksek sıklıkta kullanarak dokunan tafta benzeri kumaşlara uygulanan özel bir terbiye tekniği ile su lekesi efekti verilen kumaşlardır. Bu efekt kumaşa dalgalı bir görünüm verir ve iki katı ters yönde üst üste getirilen nemli kumaşa ısıtılmış kalender silindirleri ile basınç uygulayarak elde edilir (Watson, 1956; Humphries, 2000).

7.13 Müslin (İpek Müslin)

İpek iplikten bezayağı örgüde, seyrek olarak dokunan, yumuşak ve ince bir kumaş tipidir.

7.14 Ponje

Bezayağı örgüde dokunan çok hafif ipekli kumaş olup, ham iplikten dokunduktan sonra kaynatılarak serisini alınır (Watson, 1956).

7.15 Sari

Hindistan’lı kadınlar tarafından eteklik olarak kullanılan iki kenarı bordürlü, renkli ipekli kumaşlardır. Turistik değeri önemlidir.

7.16 Saten (İpek Saten)

Asetat, floş ve ipek ipliğinden dokunan bu kumaşlara halk arasında ipek saten denilmektedir. Çözgü takviyeli kumaş yapısında, yüzü ve arkası farklı renkte iki yüzlü satenler de dokunmaktadır. Asetat ve floş ipliğinden dokunan satenler 75-150 denye iplikten, 5’li ve 8’li saten örgüde dokunurlar.

Örnek 1: Elbiselik Saten: 8’li saten örgüde, çözgü 75 denye floş ipliği, cm’de 87 sıklıkta, atkı 100 denye floş ipliği, cm’de 50 sıklıkta.

Örnek 2: Astarlık Saten: 5’li saten örgüde, çözgü 100 denye floş ipliği, cm’de 87 sıklıkta, atkı 150 denye floş ipliği, cm’de 25 sıklıkta.

7.17 Şantuk (İpek Şantuk)

Bezayağı örgüde, doğal renkte ve düzgünsüzlükler ya da nopeler taşıyan ipek ipliklerden dokunan pürüzlü yüzeyli kumaşlardır. 150 denye iplikten cm’de 30 çözgü ve 28 atkı sıklıklarında dokunur.

7.18 Şifon

Çok yumuşak ve ışık geçirgen, bezayağı örgüde, ince, tek katlı ve yüksek bükümlü ipek veya rayon ipliğinden dokunmuş kumaşlardır. 14-16 denye iplikten cm’de 40 sıklıkta dokunmaktadırlar.

7.19 Tafta

Bezayağı örgüde, sık dokunmuş bir ipekli kumaş türüdür. Elbiselik ve astarlık olarak kullanılır. Çok kez, çözgüye oranla daha kalın ve sık atkı kullanılarak, bir çözgü pikesi etkisi oluşturulur. Atkı ve çözgüde karşıt renkler kullanılarak ışık yönüne göre renk değiştiren janjanlı tipleri de yapılır. Asetat veya floş ipliği de aynı amaçla kullanılmaktadır.

8 HALILAR

8.1 “Axminster Kardax” Halısı

Isparta tipi bir “Axminster Kardax” halısı için uygun teknik özellikler aşağıdaki gibi verilebilir (Başer, 1979 ):

5/3 Nm ştrayhgarn veya yarı-kamgarn ilme ipliği, 12/5 Ne pamuklu çözgü ipliği, 4/2 Ne pamuklu dolgu ipliği, 4/2 Ne jüt veya pamuklu atkı ipliği, 10 mm hav yüksekliği, 3-3.5 ilme/cm ya da 9-12 ilme/cm2 ilme sıklığı

8.2 Goblen Halısı

Yüksek kalitede bir kamgarn goblen halısının teknik özellikleri Watson (1955) tarafından “Üç katlı 17/2 Nm kamgarn ilme, 8/3 Ne pamuklu çözgü, 14 libre/masura jüt dolgu, 8 libre/masura kendir atkı, 8 ilme/inç (3.15 ilme/cm) sıklık”

8.3 Yüz-yüze Dokuma Wilton Halıları

Wilton tipi bir halı için üç katlı 20/2 Nm kamgarn ilme ipliği, 8/3 Ne pamuklu çözgü ipliği, 16 libre/masura jüt dolgu ve 8 libre/masura keten atkı ipliği uygundur. Böyle bir halıda çözgü yönünde cm’de 3.94 adet (inçte 10) ilme elde edilecektir (Watson, 1955).

 

 

Kaynak: Başer, G. (2005) Bölüm VI: Standart Dokuma Kumaşlar. Dokuma Tekniği ve Sanatı (Cilt 2) içinde (367–400). İzmir: Punto Yayıncılık Ltd. Şti.

 

42

 

 

ÇOK KULLANILAN DOKUMA KUMAŞ ÖRGÜLERİ
1    Bezayağı 36   Krep örgü
2    2/2 Çözgü ribsi (kordu) 37   Granit dimi
3    3/3 Çözgü ribsi (kordu) 38   8’li saten (adım-1+3)
4    2/2 Atkı ribsi (kordu) 39   Diyagonal çözgü ribsi (3/2)
5    3/3 atkı ribsi (kordu) 40   Diyagonal çözgü ribsi (4/3)
6    2/2 Panama (sepet) örgü 41   Diyagonal atkı ribsi
7    3/3 Panama (sepet) örgü 42   Diyagonal çözgü ribsi (5/4)
8    3-2-1-2 Fantazi panama 43   Hücreli örgü
9    2/2 Dimi (serj) örgü 44   Hücreli örgü
10   3/3 Dimi örgü 45   Balpeteği örgü
11   2/1 Dimi örgü 46   Fantazi balpeteği örgü
12   3/1 Dimi örgü 47   “Gracian” (balpeteği) örgü
13   1/3 Dimi (“crow” dimi) örgü 48   “Brighton” (balpeteği9 örgü
14   3-2-1-2 Fantazi dimi 49   “Crow” (karga) zar örgü
15   3/3 Dik dimi 50   Granit zar örgü
16   3/3 yatık dimi 51   Kuşgözü zar örgü
17   5-2-1-1 Dik dimi (“whipcord”) 52   Üçgen granit zar örgü (damask)
18   4’lü atkı sateni (satinet) 53   Etamin
19   5’li atkı sateni 54   Yalancı gaz örgü (etamin)
20   5’li çözgü sateni 55   Yalancı gaz zar örgü
21   7’li atkı sateni 56   2/2 Dimi çözgü takviyeli yapı
22   8’li atkı sateni 57   2/2 Dimi atkı takviyeli yapı
23   10’lu atkı sateni (adım 3) 58   2/2 Panama çözgü takviyeli yapı
24   6’lı saten (düzensiz saten) 59   2/2 Panama atkı takviyeli yapı
25   Kırık dimi (2/2 dimiden) 60    2/2 Dimi kendinden bağlamalı çift katlı
26   Kırık dimi (3/3 dimiden) yapı (dimi atkı ve çözgü bağlaması)
27   Balıksırtı 61    2/2 Dimi kendinden bağlamalı çift katlı
28   3-2-1-2 Fantazi balıksırtı yapı (saten atkı ve çözgü bağlaması)
29   5’li Venedik atkı dimisi 62    2/2 Dimi kendinden bağlamalı çift katlı
30   7’li Venedik atkı dimisi yapı (saten çözgü bağlaması)
31   5’li Venedik çözgü dimisi 63    2/2 Dimi kendinden bağlamalı çift katlı
32   Panama dimisi yapı (saten atkı bağlaması)
33   Panama dimisi (10’lu) 64    Bedford (ribs) örgü
34   Lastikotin
43

 

35   Mayo dimisi (zincir dimi)

44

 

45

 

KUMAŞLARDA ÖRTME VE AĞIRLIK

Dokuma ve örme kumaşlarda ipliklerin kumaş yüzeyinde örttükleri alanın, kumaş alanına oranı örtme özelliğinin bir ölçüsüdür.

Dokuma kumaşlarda eğer iplik çapı d, belirli bir  kumaş uzunluğuna giren iplik sayısı n ise ipliklerin örtme özelliği nd/ g oranı ile belirlenir. Eğer iplik sıklığı S ile gösterilirse S = n/ olacağından, bu oran sd olarak elde edilir, iplik çapı dolaylı numaralama sistemlerinde iplik numarası N cinsinden,

 

formülüyle belirlenebilir. Bu formül kullanılarak örtme özelliği,

 

 

olarak tanımlanabilir. Ancak iplik cinsine göre değişen K faktörünü dikkate almaksızın aynı cins kumaşlar arasında örtme açısından karşılaştırmalar yapılmasını sağlayan bir örtme faktörü, ƒ

ƒ

olarak tanımlanır.

Birim kumaş alanının ağırlığını gram cinsinden tanımlayan birim ağırlık ya da gramaj, w,

 

 

olarak verilir, burada S1 ve S2 çözgü ve atkı sıklıkları (cm.’de), N1 ve N2 çözgü ve atkı iplik numaraları (metrik), C1 ve C2 çözgü ve atkı kıvrım oranları olup, birim alanlı kumaşı oluşturan 1 çözgü ve 2 atkı uzunluklarından

C1=1-1             C2=2-1

olarak elde edilen sayılardır. Bu formüllerden elde edilen

 

 

formülü iplik numaraları, örtme faktörleri, çözgü ve atkı kıvrım oranları ile metrekare gramaj arasındaki ilişkiyi gösterir.

Atkı ve çözgü sıklıklarını birlikte değerlendirerek kumaş için bir örtme faktörü, F,

eşitliğinden hesaplanabilir.

SIKLIK TEORİLERİ

Bir Kumaşta iplik sıklıkların belirlenmesinde gözetilen üç önemli ölçüt şunlardır:

  1. İstenilen kumaş elde ede bilmek için, kumaşta yeterli iplik yoğunluğunun sağlanması,
  2. İpliklerin kesişme noktalarında ipliklerin kaymaması ya da yaş işlem sonucu kumaşın enden ve boydan çekmemesi gibi kumaş yapısının dayanıklılığı ile ilgili özelliklerin sağlanması,
  3. Belirli bir kumaş yapısının, iplik çapları ve örgü düzenine bağlı olarak geometrik açıdan mümkün olması ve mekanik açıdan tezgahın bu yapıyı gerçekleştirebilecek özellikte olması koşullarına bağlı olarak kumaşın “Dokunabilirliği”nin sağlanması.

Limit Sıklık, SL, Kumaş kesitinde ipliklerin birbirlerine değecek biçimde yan yana dizildikleri durumu simgeleyen sıklık olup,

 

OOOOOOOOO

=nd

 

D Birim kumaş uzunluğuna giren iplik çapı sayısı

 

46

 

olarak gösterilebilir. Burada D birim uzunluktaki çap sayısıdır. Limit sıklık, maksimum sıklık değildir.

Ribs ve saten örgülerde, çok yüksek sıklıklar uygulandığında, yan yana gelen iplikler kumaş düzlemi doğrultusunda sıkışır ve iplik çapı küçülür, böylece limit sıklık aşılabilir, kesişmelerden dolayı gerçek sıklık, limit sıklığın altındadır. Bu açıdan limit sıklık ile gerçek sıklık arasında

SL formülü ile gösterilen bir örgü faktörü tanımlanabilir. O halde,

S =FWD

olur.

 

 

Şekil 2                                                       Şekil 2

 

 

Şekil 2’deki kesit geometrisine göre atkı ve çözgü iplik numaraları aynıdır ve kesit düzlemine dik iplikler kumaş ekseni üzerinde yer alırlar. Kesit düzlemine dik iplikler kıvrım almazlar; tüm kıvrımı kesit düzlemine paralele iplikler yapar; bunlar diğer iplikler arasından iplik çapına eşit aralıklarla dik olarak geçerler, böylece limit sıklığın yarısı kadar bir sıklık oluşur (Fw =0.5).

Ashenhurst Teorisi (T.R. Ashenhurst, 1884)

Eğer w Örgü birimindeki iplik sayısı, i örgü birimindeki kesişme sayısı olarak gösterilirse, örgü faktörü, Fw1

=

olur. Ashenhurst, atkı ve çözgü ipliklerinin eşit kıvrım aldıklarını ve kesişme yaparken tam dik geçiş yapmasa da iplik aralıklarının iplik çapına eşit olduğunu kabul eder. Atkı ve çözgü yönünde aynı kesişmeleri yapan kare örgülerde atkı ve çözgü yönündeki kumaş kesitleri için hesaplanan örgü faktörü aynıdır. Kare birimli olmayan örgülerde (karışık örgülerde), her atkı ve çözgü ipliğinin örgü faktörleri tek tek hesaplanır ve atkılar için ayrı ayrı ortalamaları alınır.

Ashenhurst ilk teorisini, bir kesişme noktasında yan yana bulunan iki ipliğin merkezini birleştiren doğrunun kumaş ekseni ile 30° açı yapacak şekilde değiştirmiştir (Şekil 3). Bu durumda

Örgü Faktörü = Fw =     F =  = ortalama atlama uzunluğu

Ashenhurst’e göre çap formülündeki K katsayıları, metrik sistemde kamgam iplikler için 7.9, ştrayhgarn iplikler için 7.3, pamuklu iplikler için 8.3’tür. Law Teorisi (W. Law, 1922):

Maksimum sıklıklar (T) hedeflenmiştir.

 

Bezayağı için             :

Dimi örgüler için         :  + % (F-2) x 5

Panama örgüler için    :  + % (F-2) x 9.5         (2/2 panama için +%4.5)

Saten örgüler için       :  + % (Fx5.5)

Çap formülündeki K (Metrik sistemde), Kamgam ve Ştrayhgarn iplikler için 8.3 pamuklu iplikler için 8.6’dır.

Armitage Teorisi (E.Armitage, 1907):

Dimi örgüde dokunan kamgam kumaşlar için maksimum sıklık

S=0.907 N(F+4)

olarak verilir. Burada (F+4) örgü değeridir. Çeşitli çok kullanılan örgüler için örgü değeri aşağıdaki tabloda verilmiştir.

47

 

 

Örgü Cinsi
Brierley Teorisi (S. Brierley, 1931)

S = a F m

Burada m örgü grupları ile ilgili bir katsayı, a iplik cinsi ve numarası ile ilgili bir katsayıdır. Bu formül,

olarak da gösterilebilir.

K (Metrik Sistemde) kamgam ve pamuk için: 4.3 ştrayhgarn için: 4.2

Dimi örgüler için                        m = 0.39

Saten örgüler için                      m = 0.42

Bezayağı ve panama için            m = 0.45

Atkı ve çözgüde farklı iplik numaralarının kullanıldığı

yapılarda sıklıkların hesaplanmasında w.von.Bergen ve K.

Russel (1960),

N1 = Çözgü ipliğinin numarası

N2 = Atkı ipliğinin numarası

Örgü Değeri

1 /1 Bezayağı 4.75
2 / 2 Panama 6.25
3 / 3 Panama 7.5
4/4 Panama 8.5
Mayo dimisi 6.5
Lastikotin 6.5
4’lü saten 6.5
5’li saten 7.5
6’lı saten 7.75
8’li saten 9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

yaklaşımını önermektedirler. Ayrıca, endüstriyel uygulama için teorik sıklık değerinin atkıda % 95’inin, çözgüde % 105’inin kullanılmasını önermişlerdir. Diğer yandan keten, ipek, filament, pamuklu sistemde üretilen tüm iplikler için K=8.3 Kamgam sisteminde üretilen yün, yün karışımı ve yapma lif için K = 7.9 uygulanacaktır.

 

 

DOKUMA KUMAŞ HATALARI

Kalın Çözgü: Kumaşta normalden kalın çözgü telinin bulunması.

ince Çözgü: Kumaşta normalden ince çözgü telinin bulunması.

Çözgüde iplik Düzgünsüzlüğü: Bir çözgü ipliğinde veya çözgü iplikleri arasında düzgünlük farkından ileri gelen hata (büküm dahil).

Gergin Çözgü ipliği: Fazla gergin olan çözgü teli.

Gevşek Çözgü ipliği: Yeter gerginlikte olmayan bir veya birkaç çözgü teli.

Karışık Çözgü: Çözgüye büküm, iplik numarası, kat veya menşe farkı gibi normalden farklı yapıda veya değişik renkte çözgü ipliği karışması.

Çözgü Kaçığı (Çözgü Kopuğu): Çözgü ipliği kopmasından meydana gelen hata.

Tarak izi: Tarak dişi aralıklarındaki eşitsizlikten veya dişlerdeki eğriliklerden doğan sürekli çözgü aralıkları.

Çözgü ipliği Abrajı: Çözgü ipliğinin boyanması sırasında boyama hatası veya elyaftaki boya ile birleşebilme yeteneğinin farklılığından, çözgü

doğrultusunda görünen boyanma farkı

Kirli-Yağlı Çözgü: Çözgü ipliğindeki yağ ve kir lekeleri.

Çözgüde Yabancı Elyaf (iplik): Çözgü ipliğine, iplik eldesi veya dokuma sırasında, dışarıdan karışan yabancı elyaf (iplik).

Tahar, Desen, Rapor Hataları: Gücüden veya taraktan yanlış geçirilen bir veya birkaç çözgü ipliğinin meydana getirdiği hata.

Kalın Atkı: Kumaşta normalden kalın atkı telinin bulunması.

İnce Atkı: Kumaşta normalden ince atkı telinin bulunması.

Gevşek Atkı ipliği:Yeter gerginlikte atılmayan bir veya birkaç atkı ipliği.

Gergin Atkı ipliği: Bir veya birkaç atkı ipliğinin normalden gergin olması.

Atkıda iplik Düzgünsüzlüğü: Atkı ipliğindeki düzgünsüzlüklerden meydana gelen hata.

Karışık Atkı: Atkıda büküm, iplik numarası, kat veya menşe farkı gibi normalden farklı yapıda veya değişik renkte atkı ipliği karışması.

Atkı Kaçığı: (Atkı Kopuğu, Ayak Kaçığı): Bir veya birkaç atkı ipliğinin kopmasından meydana gelen hata. Kumaş enincedir.

48

 

Yarım Atkı Kaçığı (Yarım Atkı Kopuğu, Yarım Ayak Kaçığı): Atkı ipliğinin ağızlık içinde kopmasından dolayı kumaş eninin bir kısmında eksik kalan atkı ipliği hatası.

Çift Atkı: Ağızlıktan çift atkı ipliğinin geçmesinden meydana gelen hata.

Atkı Aralığı (Ara): Atkı ipliğinin ağızlığa normal olarak oturtulmaması sebebiyle kumaş enince veya bir kısmında meydana gelen aralık. Atkı kopuğundan sonra veya hafta sonu tatilinden sonraki ilk çalışmada sık rastlanır.

Sık-Seyrek Atkı: Kumaştaki atkı sıklığı farklarından meydana gelen hata. Bantlar şeklinde görülür. Çözgü salma veya kumaş sarma tertibatlarındaki bir hatadan dolayı oluşur.

Atkı Kolonu (Atkı Bandı):Atkı ipliğinin kendi içindeki büküm, numara, harman, renk düzgünsüzlükleri veya atkıdaki hafif sıklık farklarından ileri gelen ve kumaş eni doğrultusunda bantlar şeklinde görülen hata.

Sökülmüş Atkı izi:Sökülüp yeniden atılan birkaç atkı ipliğinin bıraktığı iz.

Ezik Atkı ipliği: Mekik tarafından yuvada ezilip özürlenen atkı ipliklerinin izleri.

Kirli-Yağlı Atkı: Atkı ipliğindeki kir ve yağ lekeleri.

Atkıda Yabancı Elyaf (iplik): Atkı ipliğine, iplik eldesi veya dokuma sırasında dışarıdan karışan yabancı elyaf (iplik).

Atkı ilmeği (Atkı Kabarağı) (Boncuk) (Şantuk) (Bukle):  İplikteki fazla bükümden veya mekik frenleme düzenindeki arıza yüzünden atkı ipliğinin kendi üzerinde kıvrılarak ufak ilmeler yapması.

Atkı Atlaması (Atlak): Bir aralık boyunca bir veya birkaç atkı ipliğinin kısa veya uzun bağlantı yapmadan çözgü ipliği üzerinden atlaması.

Tutuk Atkı: Çözgü ipliğindeki bir düğüm tarafından kısa bir aralık boyunca tutulan atkı ipliğinin meydana getirdiği hata.

Atkı Şekilsizliği (Bozukluğu): Çözgü ipliğindeki gerginlik veya haşıl alma farkından ötürü birbirine yakın atkılarda kısa ve elips şeklindeki şekil değiştirmeler. Atkısı kalın olan kumaşlarda daha belirgin görülür.

Kenarda Çift Atkı (Kenarda Fazla Atkı) (Dalma): Kumaş kenarındaki fazla atkı ipliğinin kesilememesinden dolayı normal atkı ipliği ile beraber ağızlığa giren ek ipliğin kumaş eninin bir kısmı boyunca meydana getirdiği hata.

Atkı Toplaması (Yığma): Atkı yönünde bir iplik yumağının ağızlık içine girip normal kumaş örgüsünde dokunması.

Atkıda Desen Hatası (Kasa Hatası): Atkı renk raporundan farklı renk ve değişik sayıda atkı atılması hatası.

Atkı İpliği Abrajı: Atkı ipliğinin boyanması sırasında boyama hatası veya elyaftaki boya ile birleşebilme yeteneğinin farklılığından, atkı doğrultusunda görünen boyama farkı.

Atkı Eğriliği (Çarpıklığı): Dokumadan veya terbiyeden ileri gelen ve düzeltilmemiş eğik ve çarpık görünüşlü atkı hatası.

Balık (Fitil) (Palamut): Atkı veya çözgüde bükümsüz iplik olan yer (tek kat iplik için). Ayrıca dokuma sırasında etraftan uçuşan elyaf topluluğunun ağızlık içine girerek normal kumaş örgüsünde dokunması.

Düğüm: Atkı veya çözgüde kopuk aldıktan sonra büyük veya şekilsiz, hatalı düğüm atılmasından dolayı oluşan hata.

Ayak Düşüğü: Çerçevenin kalkmayarak kumaşın örgü bozukluğu şeklinde meydana getirdiği hata. kumaş enince oluşur.

Yarım Ayak Düşüğü: Ağızlığın açık kaldığı sürede çerçevenin önce kalkıp sonra hemen düştüğü hatadır. Armür içindeki çerçeveyi kaldıran tırnağın ucunun kırık olmasından meydana gelir. Kumaş eninin bir kısmında örgü normal görünür, diğer kısımda ise örgü bozuk görünür.

Dalgalı Yüzey: Çözgüde veya atkıda farklı gerginlikteki ipliklerden dolayı, fazla gerilmelerin veya fazla büzülmelerin kumaş yüzeyine verdiği dalgalı görünüş. Böyle bir kumaş düz bir yere yayıldığında, bu yüzeye tam olarak serilmez, bombeler ve çukurlar görülür.

Havlı Yüzey: Yeteri kadar haşıllanmamış çözgü ipliğinden veya dokuma ve apredeki işlem safhalarındaki sürtünmelerden dolayı kumaş yüzeyinin kısmen veya tamamen havlı bir görünüş alması.

Nope: Kumaş yüzeyinde görülen küçük elyaf kümecikleri.

Çöpel: Kumaş yüzeyinde görülen bitkisel artıkların meydana getirdiği hata.

Sürtünme izi (Ezik): Dokuma ve apredeki işlem safhalarında sürtünmeden veya ezilmeden dolayı çözgü bandı veya atkı bandı şeklindeki veya belli bir bölgede görülen farklılık.

Haşıl Fazlalığı: Çözgüdeki haşıl fazlalığının kumaş yüzeyinde sebep olduğu farklı görüntü.

Yüzey Düzgünsüzlüğü: İplikten, dokumadan veya terbiyeden kaynaklanan işlem farklılıklarının kumaş yüzeyinde meydana getirdiği hata.

Çözgü Yolu: Boya alma farklılığı olan çözgü ipliklerinin veya çözgü çözerken belli bir bölgede gerginliğin fazla olmasının veya çözgüdeki sıklık farklılıklarının çözgü boyunca bant veya yollar halinde görünen farklı renk hatalarıdır. Genelde boyamadan sonra ortaya çıkar.

Kirli Uç: Kumaşın uç kısımlarının kirlenmesi.

Patlak, Delik, Yırtık: Dokuma veya apre işlemleri sırasında veya taşıma sırasında kumaşta meydana gelen patlak, delik veya yırtıklardır. Büyük veya küçük olabilirler.

Kırışık izi (Kırık): Terbiye işlemleri sırasında olmuş veya bitimde giderilememiş katlanma, kırışma ve buruşma izleridir.

Kafes: Bir veya birkaç çözgü ipliğinin bir veya birkaç atkı ipliği ile bağlantı yapmamasından ileri gelen yüzey hatası.

49

 

 

Boş Çözgü (Desen Hatası) (Çerçeve Hatası): Bir veya birkaç çerçevenin düşmesi sonucunda bir veya birkaç atkı ipliği süresince çözgü tellerinin boşta kalmasından meydana gelen hata. Armürdeki bir arızadan veya karton kaymasından oluşur.

Dikiş izi: Aprede uç uca eklenen top başı ve top sonu dikişlerinin, basınç altında, üst veya alt tabakadaki kumaşa çıkardığı iz.

Apre izi: Apre işlemleri sırasında bir makinenin zamansız durması sonucunda, kumaştaki atkı bandı şeklinde oluşan farklı görünüş.

Apre Farkı: Kumaşın apresinde görülen matlık, parlaklık veya dolgu farklılığı.

Rakle izi: Bozuk veya yanlış ayarlanmış raklenin sebep olduğu, basma kumaşlarda görülen beyaz veya renkli olan, dalgalı bant şeklindeki hata.

Damla izi: Buharın yoğunlaşmasından oluşan veya herhangi bir su damlasının meydana getirdiği ve kumaş yüzeyinde mat lekeler halinde görülen hata.

Leke: Yağ, pas veya boya bulaşmasından meydana gelen hata.

Boya Hatası (Boya Abrajı): Yanlış hazırlanmış reçete veya hatalı boyama sebebiyle kumaş yüzeyinde görülen dalgalı veya farklı renk hatası.

Baskı Hatası: Baskı sırasında çeşitli sebeplerden meydana gelen desen kayması veya renk karışması hatası.

Muare Efekti: Atkı ipliğindeki büküm düzgünsüzlüğünden meydana gelen ve atkı yönünde dalgalı bir görüntü oluşturan hata.

Gevşek Kenar: Kenar çözgü ipliklerinin gevşek olması veya kenar örgüsünün zemin örgüsüne uymaması sebebi ile kenarlarda potluk oluşması.

Gergin Kenar: Kenar çözgü ipliklerinin gergin olması veya kenar örgüsünün zemin örgüsüne uymaması sebebiyle kenarlarının büzüşmesi.

Cımbar izi: Dokuma tezgahındaki cımbarların ayarsız veya arızalı olmalarından dolayı kumaşta cımbar mesafesinde oluşan izler, ezikler veya çok küçük delikler.

Germe Maşa Kaçığı: Germeli kurutma makinesi maşalarının kenarları iyi kavramayıp kaçırması sonucunda kumaş kenarlarının kavisli bir şekilde içe doğru daralması.

Kıvrık Kenar: Hatalı kenar yapısı veya hatalı makine ayarları sebebiyle kumaş kenarının kendi üzerinde kıvrılması, katlanması.

Bozuk Kenar: Kumaş kenarında çeşitli sebeplerle meydana gelmiş kopuk, yoluk, delik, yırtık ve benzeri hatalar.

Kalın Kenar: Kumaş kenarında normalden çok kalın bir iplik demetinin bulunması.

Kenar izi: Kumaş kenarındaki bir kıvrıklığın veya katlanmanın sarılmalar sonucunda diğer kumaş katlarına yaptığı iz.

Kenarda Boya Farkı: Silindir ortası veya kenarları arasındaki farklı basınç sonucunda, kenardan birkaç cm.lik kısmın, kumaşın orta kısmına göre renk farkı göstermesi.

Pres Parlaklığı: Apre işlemleri sırasında hatalı basınç uygulanması sonucu kumaşın parlatılması.

Makas Hatası: Makaslama işlemindeki ayarsızlık sonucu farklı hav boylarının ortaya çıkması veya kumaş bünyesinin zarar görmesi.

Bakteri Hatası (Küf): Bir süre bekleyen kumaşta bakteri ve mikroorganizmaların üreyip meydana getirdiği hata.

Mekik Vurması: Mekikli tezgahlarda mekiğin birkaç çözgü veya atkı ipliğini koparması sonucu oluşan hata.

Çekik Kenar: Kenarda, bir veya birkaç atkının aşırı gerilmesi sonucu içeri doğru oluşan çekilme.

Çift Çözgü: Kopan bir çözgü telinin ucunun, tezgahı durdurmaya vakit bulamadan yanındaki çözgü teline dolanarak onunla aynı hareketi yapmaya başlaması sonucunda oluşan hata. Kumaş örgü de bozuk görünür.

 

 

ÖRMECİLİK TEMEL BİLGİLERİ

Örücü elemanlar vasıtasıyla ilmek şekli verilen ipliğin, kendinden önceki ve sonraki ilmekler ile bağlanması sonucu oluşturulan yüzeylere örme kumaş denir.

Teknik açıdan örmecilik başlıca iki gruba ayrılır:

1.Atkı Örmeciliğinde, tekbir iplik enine ilmekler yapar. Bu ilmeklerin alt ve üst ilmek sıraları ile bağlanması sonucu bir yüzey oluşur. Bu örgü türünde ipliği çektiğimizde örgü enine yönde sökülür. Atkı örme yöntemi ile elde edilen ürünlerden bazıları; kazak, yelek, ceket, etek, elbise gibi dış giysilikler, fanila, külot gibi iç giysilikler, T-Shirt, eşofman, sweet-shirt gibi penye ürünleri, çorap, bazı tıbbi ve teknik kumaşlardır.

  1. Çözgü Örmeciliğinde, her iğneye en az bir iplik beslenir. Her iğnenin ayrı ayrı oluşturduğu ilmek çubuklarının yanındaki ilmek çubukları ile bağlanması ile yüzey oluşur. Bir çözgü örme mamulü sökmeye çalıştığımızda ya hiç sökülmez ya da boyuna yönde biraz sökülür. Çözgülü örme yöntemi ile elde edilen ürünlerden bazıları; tül perde, dantel, mayo ve döşemelik kumaşlar, havlu ve halılar, bandaj ve suni damar gibi tıbbi malzemeler, ayakkabı yüzü, filtre, çuval, sera örtüsü gibi teknik kumaşlardır.
50

 

 

Örmecilikte esnek uçlu, dilli (kancalı), sürgülü olmak üzere 3 tip iğne kullanılmaktadır.

 

Dilli

(Kancalı)

Esnek

Uçlu

Sürgülü

Dokuma kumaş         Çözgülü Örme Kumaş      Atkı Örme Kumaş

 

 

              Şekil 1. Temel dokuma örme kumaş yapıları.                                                                           Şekil 2. Örmeciliklte kullanılan iğne tipi.

 

 

 

  1. ÖRME MAKİNALARI

1.1 Örme Makinalarının Sınıflandırılması

Farklı iğne tiplerinin ilmek oluşturma yöntemi farklı olduğundan her bir iğne için değişik bir makina geliştirilmiştir. Buna göre örme makinalarını şöyle sınıflandırabiliriz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. Cotton Makinaları da denilen bu tip makinalarda, arka yüzünde iplik atlamaları olmaksızın renkli desenli ince kazaklar üretilir.
  2. Mayözlü Makinalar, tüp halinde düz veya atlamalı desenli kumaşların üretiminde kullanılır.
  3. Trikotaj makinaları olarak adlandırılan bu tip makinalar üç gruba ayrılır:
  4. Tek yataklı olanları, kalın kazak üretiminde kullanılan ev tipi makinalardır,
  5. Çitf yataklı olanları, her türlü desenin üretimine uygun olup V-yataklı makinalar olarak adlandırılır. Sanayide en çok kulla­nılan trikotaj makinasıdır.
  6. Özel iki ucu dilli iğnelerin kullanıldığı haraşo makinalarının kullanımı oldukça azdı.
  7. Daha ince örme mamullerin üretiminde kullanılan yuvarlak örme makinaları da üç gruba ayrılmaktadır.
  8. Tek yataklı olanları sanayide süprem veya single-jarsey makinası olarak adlandırılmaktadır, küçük çaplı olanları ince bayan çorabı üretiminde kullanılır.
  9. Birbirine dik iki iğne yatağına sahip bu makinalar sanayide silindir- kapak veya double-jarsey makinaları olarak adlandırılmaktadır. İki yataktaki iğneler yükseldiğinde birbirinin arasından geçiyorsa rib, birbirine karşılık geliyorsa interlok makinası diner.
  10. İki ucu dilli iğnelerin kullanıldığı tip, çift silindir makinası olarak adlandırılır ve çorap üretiminde kullanılır.
  11. Çözgü otomatı oiarakda bilinen bu makinalarda ince her türlü giysilik kumaş üretmek mümkündür. Desenlendirme imkanı sınırlıdır.
  12. Raşel olarak da adlandırılan bu makinalarda desenlendirme imkanı çok yüksektir. Özellikle dantel ve fantazi kumaş üretiminde kullanılırlar.
  13. Halı üretiminde, balık ağı vs…
51

 

Örme makinalarında ilmek oluşumuna örnek olması açısından tek yataklı dilli iğneli örme makinasında ilmek oluşumu Şekil 3 ‘de verilmiştir.

1.2 Örme Makinaları Hakkında Bilgiler

1.2.1 Makinayı Tanıtıcı Bilgiler

  1. Makina İnceliği (E): Belirli mesafedeki iğne sayısı olup, mesafe ölçüsü olarak genellikle İngiliz ölçü birimi inch (1 inch = 2,54 cm) kullanılır. İncelik, üretiminde kullanılacak iplik numarası, çalışma hızı, örgü cinsi, elde edilecek dokunun eni ve en çekmesini doğrudan etkileyen bir faktördür.
  2. Makina Çapı (D): Yuvarlak örme makinalarında çıkacak dokunun enini belirleyen bir ölçüdür. Mamulün kullanım yerine göre değişik çaplarda makinalar seçilir. Birim olarak inch (*) kullanılır.
  3. Çalışma Hızı (v): Düz örme makinalarında kilit sisteminin, yuvarlak örme makinalarında iğne yatağının m/sn olarak hızıdır. Bu hız, makinanın örme prensibine (RL, RR, LL), desenlendirme durumuna, makina eni veya çapına, örgünün yapısına ve kullanılan iplik özelliklerine göre belirlenir. Yuvarlak örme makinalarında hız

 

v(m/sn)=  eşitliğinden hesaplanır

 

  1. İplik Numarası (v): Bir örme makinasında kullanılacak iplik numarası başta makina inceliği olmak üzere, örgünün yapısı ve özelliklerine göre belirlenir.

.

Şekil 3. Dilli iğne ile ilmek oluşumu

 

Bu bilgiler dışında bazı yuvarlak örme makinaları için şu ek bilgiler sıralanabilir:

 

Makina inceliğine göre kullanılabilecek iplik numaraları

 

       

Örme Prensibi Makina Tipi D” E SS/inch
RL İnce bayan çorabı 3.5-4.5 32-42 <4.8
düz/desenli dış giysilikler 18-60 7-34 <4
Jakarlı dış giysilikler 11 -24 18-32 <3
vücut ölçüsünde iç giysilikler 30 5-32 <4
3 – iplik futter 11 -32 12-28 <3
havlı kumaşlar 10-34 7-28 <2
RR düz / desenli dış giysilikler 6-36 7-42 <4
Jakarlı dış giysilikler 10-32 5-30 <3.2
vücut ölçüsünde iç giysilikler 10-24 10-22 <3
LL şoset çoraplar 1.5-5 2-26 <2
dış giysilikler 30-33 4-20 <0.8

 

RL: Single – Jarsey, RR: Rib, LL: Haroşe

RL yuvarlak örme mak. İçin

 

 

 

52

 

 

E
n      : Devir sayısı (dev/dak)

E      : Makina inceliği

D      : Makina çapı (“)

SS    : Sistem sayısı

MS    : May (sıra) sayısı/cm

ÇS    : Çubuk sayısı /cm

g      : Kumaşın gramajı (g/m2)

R      : Makina randımanı

BSS  : Bir  sıra için kullanılan sistem sayısı (düz ve rib örgü için: 1 interlok örgü için: 2, 3 renkli jakar için: 3)

Nm

5 10/2-24/2
7-8 18/2-32/2
10 22/2-36/2
12 27/2-40/2
14 32/2-40/2
16 36/2-50/2
18 40/2-30/1
20
 

 

 

 

 

45/2-36/1

22 28/1-36/1
24 32/1-40/1
28 40/1-50/1

 

RR yuvarlak örme mak. İçin

 

E Nm
12 18/1-26/1
14 22/1-32/1
16 28/1-36/1
18 32/1-40/1
22 36/1-46/1

 

 

 

 

 

  1. TEMEL ÖRME KUMAŞ YAPILARI

2.1 Atkı Örme Kumaş Yapıları

2.1.1 Düz Örgü (RL Örgü, Süprem, Single-Jarsey): En çok kullanılan bu temel örme yapısı kalın iplik ile düz yataklı makinalarda örülmüşse düz örgü, ince iplik ile yuvarlak yataklı makinelerde örülmüşse süprem veya single-jarsey olarak adlandırılır. Oldukça esnek olan yapının ön ve arka yüzleri farklı görünümdedir. Dengesiz olan düz örgülerde kenar kıvrılması ve dönme problemleri ile karşılaşılır. Şematik görünüşü şekil 4.a da verilmiştir.

2.1.2 Rib Örgü (RR Örgü): Enine elastikiyetlerinin çok yüksek olması nedeniyle lastik örgü olarak adlandırılan bu tip örgüler çift yataklı örme makinelerinde üretilirler. Ön ve arka yatakta iğne eksiltme yöntemi ile çok değişik rib örgüler elde etmek mümkündür. En yaygın olarak kullanılanları ise; her iki yatakta tüm iğnelerin (veya daha esnek bir yapı isteniyorsa ön ve arka yataklarda karşılıklı olarak birer iğne eksiltilerek) çalışması ile elde edilen 1×1 Rib (RR Örgü, Ribana) ile ön ve arka yataklarda iki iğne çalışıp bir iğne iptal edilerek örülen 2×2 Rib (Kaşkorse) örgülerdir. 1×1 rib örgünün şematik görünüşü şekil 4.b de verilmiştir.

2.1.3 Haroşa Örgü (LL Örgü): İki ucu dilli iğneli veya aktarma iğnesi bulunan V yataklı örme makinelerinde üretilir. Boyuna elastikiyeti yüksek olan örgünün şematik görünüşü şekil 4.c de verilmiştir.

2.1.4 interlok Örgü: iğneleri interlok düzeninde sıralanmış silindir-kapak makinaiannda üretilen bu örgü, içice geçmiş iki 1×1 rib yapısından oluşmaktadır. Enine elastikiyeti daha düşük olup, pijama, eşofman, sweat-shirt gibi giysilerde kullanılır. Single- pike, Fransız çift pikesi, isviçre pikesi gibi türevleri mevcuttur. 1×1 interlok örgünün şematik görünüşü şekil 4.c de verilmiştir.

2.1.5 Astarlı Örgü (Futter): Ön yüzü düz örgü yapısında olan bu örgünün arka yüzünde belirli bir düzene göre yapılan iplik atlamaları mevcuttur. Arka yüzde kullanılan ve astar ipliği olarak adlandırılan iplik, zemin ipliğine göre daha kalın seçilir. Astar ipliğinin ön yüze bağlantısı askılarla yapılır ve bu da tek yataklı yuvarlak örme makinalarına özel bir mekanizmanın ilavesi ile gerçekleşir, bu tip kumaşlar arka yüzü şardonlanarak veya şardonlanmadan eşofman, sweat-shirt gibi dış giysilerde kullanılır. Arka yüzünde 3:1 düzeninde atlamalı 3- iplik futter örgünün şematik görünüşü Şekil 4.e de verilmiştir.

 

53

 

 

 

                        4 (a)                            4 (b)                                                       4 (c)                                                         4 (d)

 

 

Şekil 4: a) Düz örgü, b) 1×1 rib örgü, c) haroşa örgü, d) İnterlok örgü, e) futter örgü yüzeylerin şematik görünüşü

 

 

 

 

 

                           4 (e)                                                        5 (a)                                               5 (b)                                   5 (c)

 

 

Şekli 5: a) Çift triko örgü, b) kilit örgü, c) tül perde zemini (marquisette) örgü yapılarının örgü raporları

 

 

 

 

 

 

2.2 Çözgülü Örme Kumaş Yapıları

Her iğneye bir veya daha fazla iplik beslenerek oluşturulan çözgülü örme yapıları, atkı örme yapılarına göre daha az esnektir, iplik besleyen yatırım iğnelerinin örme iğnelerinin arka tarafında yaptığı alt yatırım miktarına göre farklı desenler elde edilir. Alt yatırım miktarı arttıkça daha stabil bir yapı sağlanır. Çift triko, kilit örgüsü, tül perde zemini (marquisette) gibi temel çözgülü örme yapılarının şematik görünüşleri sırasıyla şekil 5.a, b, c, de verilmiştir.

3 Örme Kumaşlarda Görülen Hatalar ve Giderilme Çareleri

3.1 Çekme: Örme işlemi sırasında uygulanan gerilmeler ortadan kalktığında, örgünün relakse hale geçmeye çalışması ile kumaşta şekil değiştirme meydana gelir. Bu genelde çekme şeklinde olur ve iki gruba ayrılır:

  1. Relaksasyon çekmesi: Bütün örme mamullerde görülen bu çekme, kumaş tamamen relakse olup üzerindeki gerilmelerden

* Örgü mamul terbiye işlemlerinden geçirilirken fazla gerilmemeli, rahat ve şerbet olarak işlenmelidir.

* Örme işlemi sırasında kumaş fazla gerilmemeli, mümkünse presser-foot (baskı ayağı) mekanizması kullanılmalıdır.

* Çok sık veya seyrek örgülerden kaçınıp, normal sıklıkta bir örgü örülmelidir.

  1. Keçeleşme çekmesi: Sadece yün ipliğinden örülen yüzeylerde görülür. Önlemek için:

*  Çeşitli yöntemlerle lif üzerindeki pulçuklar yok edilmeli,

*  % 100 yün kullanmaktan kaçınmalı,

*  Kumaşın yıkanması sırasında fazla sıcak ve hareketli ortamdan kaçınılmalıdır.

3.2 Örgü Dönmesi: Bazı dengesiz örgü yapılarında görülen bu hata, ilmek sıra ve çubuklarının birbirine dik olmaması şeklinde ortaya çıkar, iki nedenden meydana gelebilir.

  1. İplikten kaynaklanan örgü dönmesi: ipliğin bükülme eğiliminin yüksek olmasından kaynaklanır, bükülme eğilimi ise iplik bükümünden başka, ipliğin fiksaj durumuna ve lifin cinsine bağlıdır. Z bükümlü iplikten örülmüş örgülerde sağa, S bükümlü ipliklerden örülmüş örgülerde sola doğru dönme meydana gelir. Önleme çareleri;

* Mümkün olduğunca dengeli yapılar kullanmak,

54

 

* Mümkün olduğunca sık örmek,

* Bükülme eğilimi ve büküm sayısı az olan iplik kullanmak,

* Katlı iplik kullanmak,

* Bir sıra Z, Bir sıra S bükümlü iplikle örmektir.

  1. Makinadan kaynaklanan örgü dönmesi: Çok sistemli yuvarlak örme makinalarında örülen mamullerde görülür. Önlemek için;

* Az sistemli makinalarda çalışılmalı,

* Makinanın dönüş yönüne göre uygun büküm yönünde iplik kullanılmalıdır.

3.3 Örgüde Boyuna Çizgiler: Genellikle iğne hatalarından kaynaklanır. Nedenleri şöyle sıralanabilir:

* İğne kancası kopuksa, ilmek yapılamaz,

* İğne dili kopuksa, ilmek yapılamaz örgü toplanması olur.

* İğne dili tam kapanmazsa, ilmekler daha büyük olur.

* İğne dili kopmuşsa, ara ara iplik kopması meydana gelir.

* İğne ayağı kırılmışsa, ilmek yapılamaz.

* Önlemek için tek çözüm hatalı iğnenin değiştirilmesidir.

* Makina fazla yağlanmışsa ilmek çubuğu boyunca yağ izi oluşur. Yağlama sırasında dikkat edilmelidir.

3.4 Örgüde Enine Çizgiler: iplikten veya makinadan kaynaklanabilir. Enine çizgi hatası, ardarda gelen iki sıranın ilmek uzunlukları aynı ise hata iplikten, farklı ise makinadan kaynaklanıyor demektir.

  1. İplikten kaynaklanan enine çizgiler

* iplikteki ince ve kalın yerler örgü yüzeyinde dağınık, kesik çizgiler şeklinde görülür. Kaliteli ve düzgün iplik kullanılmalıdır.

* Yanlışlıkla sistemlere farklı numarada iplikler beslenildiğinde, periyodik olarak tekrarlanan enine çizgiler oluşur. Makinaya bobin yerleştirirken dikkat edilmelidir.

* Bükülme eğilimi yüksek iplik kullanılıyorsa, iplik kendi üstüne katlanıp, kumaşta kalın yer oluşturur. Ya bu tip iplik kullanılmamalı, kullanılmak zorundaysa iplik besleme gerginliği doğru ayarlanmalıdır.

* Uçuntu, düğüm veya yanlış düğümleme enine çizgi veya deliklere yol açabilir. Kaliteli iplik kullanılmalı ve işletmede temizliğe dikkat edilmelidir.

  1. Makinadan kaynaklanan enine çizgiler

* İplik besleme sistemindeki ayarsızlıklardan kaynaklanır. Pozitif iplik besleme sistemi tercih edilmelidir, negatif iplik besleme sistemi kullanılmak zorundaysa, iplik giriş gerginliği ve kumaş çekim ayarları çok hassas ayarlanmalıdır.

* Sıklığı ayarlayan kilit parçalarının temizliğine dikkat edilmelidir.

3.5 Kenar Kıvrılması: Dengesiz örgülü yapılarda, kumaş yanları ile alt ve üst kenarlarında görülen kıvrılmalardır. Önlemek mümkün değildir. Ancak konfeksiyon işlemi sırasında çalışmayı kolaylaştırmak için şu yöntemler önerilebilir.

* Terbiye işlemi sırasında kumaş kenarlarına yapışkan madde aplike etmek,

* Kumaş kenarlarına yapışkan kağıt yapıştırmak,

* Kenarlara kıvrılmayı önleyici spray uygulamak,

* İğneli serim masası kullanmak.

3.6 Kumaş Kırılması: Örme makinasında kumaş çekiminin iyi sağlanamaması veya terbiyede özellikle ağır kumaşların halat şeklinde işlenmesi sırasında meydana gelen kumaş katlanmalarıdır. Bu bölgelerin boya alması farklı olacağından terbiye son­rası belirgin hale gelir. Önlemek için:

* Örme makinasında kumaş çekimi iyi ayarlanmalı,

* Terbiye işlemleri sırasında, Kumaş hortumlarını şişirici sistemler, kumaşı kayganlaştırıcı maddeler kullanılmalı veya flotte oranı arttırılma-lıdır.

 

55

 


YAYGIN KULLANILAN BOYARMADDE TİCARİ ADLARI VE ÜRETİCİ FİRMALAR

 

BOYARMADDE SINIFI
ÜRETİCİ FİRMA ADI ASİT AZOİK (NAFTOL) BAZİK DİREKT DİSPERS FLOROSAN
Bezama Bemacid Bemacron Bezaflour
Ciba Geigy Erionyl Maxilon Solophenyl Teracil
Ciech Acid Helion Synten
Clairant Sandolan Sandocryl Solar, optisal XForon
DyStar Supranol Telon Naphtol Astrazone Sirius Dianix Resolin Imperon Flo.
Everligth Everacid Everdirect Starchrom
KVK
Lamberti Tiacidol Tiadirect Tiacet Perlaprint
Monarch Acid Direct
Setax Nyloset Setapers
Tarsus Grup Tarasit
Yorkshire Novanyl Yoracryl Benzanil Seri sol Serilene
Organik Kimya
Burboya
Allied Ind. Corp. Alliacid Allion
Chemie Dyestuff İn. Chemi Direct Chemicet
Kaseihin Kogyo K. Bases Tokyo Shikiso
İDİ (Indian Dyestuff) Esgylan Navilan Navilene Fİ. Ranipal

 

BOYARMADDE SINIFI
ÜRETİCİ FİRMA ADI İNDİGO KROM KÜP KÜKÜRT METAL KOMPLEX PİGMENT REAKTİF
Bezama Bezachrom Bezathrene Bezoxyl Bemaplex Bezaprint
Ciba Geigy Indigo Erio Chrom Cibanon Neolan, Lanacron Cibacron
Ciech Acidchrom Ciech Sulphur Polfalan
Clairant Sandothrene Diresol Lanesyn, Savinyl Printofix Drimarane
DyStar Indigo Diamond Indanthrene Mikethrene Solanthrene Cassulfon Hydron Hydrosol Acidol Isolan Acramin Imperon Monaprin Levafix Procion, Basilen Remazol
Everligth Everzol Supra
KVK Piqmate$
Lamberti Lamberthrene Tiasolan Neoprint
Monarch Monarvl
Setax Setanthrene
Tarsus Grup Tarkrom
Yorkshire Flexobrite Yoracron
Organik Kimya Orgaprint
Burboya Burafix
Allied Ind. Corp.
Chemie Dyestuff İn. Chemibrite Chemifiş
Kase i hin Kogyo K.
İDİ (Indian Dyestuff) Esgychrome Navinon Navictive
Bersa
Fam o Bercolin Rifafix, Rifazol
56

 

Jaysynth

Reactofix

TEKSTİL BAKIM İŞARETLERİNİN EN SON ŞEKLİ VE AÇIKLAMALARI

 

57

 

TAVSİYE EDİLEN İĞNE/İPLİK ÖLÇÜLERİ

 

 

İĞNE ÖLÇÜSÜ 65 70 75 80 90 100 110 120 125 130 140 160 180 200
METRİK (SİNGER) (9) (10) (11) (12) (14) (16) (18) (19) (20) (21) (22) (23) (24) (25)
KESİK ELYAF
POLYESTER 150 150 120 120 50 50 36 36 36 7
POLY/POLY 140 140 100 60 40 40 20
POLY/COT
MERSERİZE 80 60 60 40 40 24 24 5
SONSUZ ELYAF
POLYESTER 120 120 70 70 50 30 30
50

 

 

 

DİKİŞ KOD NO. DİKİŞ TİPİ 1 cm. Dikişte iplik Tüketimi (cm. olarak)
101 Tek iplik zincir dikiş 4
301 Kilit dikiş 2.5
401 iki iplik zincir dikiş 5.5
504 Üç iplik overlok 14
512 Dört iplik emniyet dikişli overlok 18
516 Beş iplik emniyet dikişli overlok 19.5
506 Dört iğne Fletlok 323

GENEL DİKİŞ TİPLERİ

 

DİKİŞ KOD. NO. İPLİK ADEDİ İĞNE ADEDİ DİKİŞ TİPİ
101 1 1 Tek iğne zincir dikiş
301 2 1 Kilit dikiş
304 2 1 Kilit dikiş zig-zag
401 2 1 iki iplik zincir dikiş
404 2 1 iki iplik zincir dikiş zig-zag
504 3 1 Üç iplik overlok
512 4 2 Dört iplik emniyet dikişli overlok
514 4 2 Dört iplik overlok
515 4 2 Dört iplik zincir emniyet dikişli overlok
516 5 2 Beş iplik zincir emniyet dikişli overlok
58

 

606

9 4 Dört iğne Fletlok
59

 

60

 

 

 

İĞNE ÇEŞİTLERİ
Standart yuvarlatılmış uç R Genel dikim amaçlı
Kütük uçlu STU Düğme dikimi için
Sivri uçlu SPI Düğme dikimi için
İnce kütleştirilmiş uç SIN/NYR/SES Kaba iplik ve kumaş kullandıkça daha küt  iğne
Orta kütleştirilmiş uç SI/LAC/SUK
Kalın kütleştirilmiş uç G/CAL/SFK
Extra küt uç TR/BIL Nakış ve dantel dikişi
Özel küt uç SKL Elastik yapılı kumaşlar
Üçgen ve yuvarlatılmış uç TRI-TIP/TR-FACET/SDI Plastik kumaşlar için

 

 

 

 

 

 

 

İĞNE SİSTEM ÇİZELGESİ
SİNGER METRİK UNION SPECIAL WILCOX&GIBBS İĞNE BIÇAĞI GENİŞLİĞİ (mm) İĞNE GÖZÜ GENİŞLİĞİ (mm)
NORMAL SÜPERLOK
6 55 022 000 22 0.56
7 60 0245 00 24 0.58 0.248
8 0.63
9 65 025 0 25 0.66 0.264
10 70 027 1 27 0.71 0.284
11 75 029 30 0.76 0.304
12 80 032 2 32 0.81 0.325
13 85 034 0.86 0.345
14 90 036 3 36 0.91 0.365
15 95 038 0.96 0.386
16 100 040 4 40 1.02 0.406
17 105 042 1.06 0.426
18 110 044 5 44 1.11 0.447
19 120 048 6 48 1.16 0.467
20 125 049 49 1.21 0.487
21 130 7 52 1.29 0.518
22 140 054 8 1.44
23 160 060 9 1.55
24 180 1.82
25 200 079 2.05

 

61

 

 

İPLİK TÜKETİM KILAVUZU

Bu tabloda, çeşitli ürünler için yaklaşık olarak dikiş ipliği tüketim miktarları verilmiştir. Değerlere % 5 fire dahil edilmiştir. Bu tüketim miktarları, üretici firmaların üretim teknikleri ile model ve beden farklılıklarına göre de değişiklik gösterebilir.

Metre

 

Metre

 

 

 

 

Alışveriş Çantası……………………………………………… 55

Anorak………………………………………………………… 230

Aşçı Elbisesi (Tk)…………………………………………… 380

Ayakkabı (Çift)

Çocuk………………………………………………………….. .10

Bayan…………………………………………………………… 20

Erkek……………………………………………………………. 25

Battaniye……………………………………………………….. 35

Bluejean Pantolon…………………………………………… 210

Bluz……………………………………………………………… 85

Bot:

Bayan…………………………………………………………… 30

Erkek……………………………………………………………. 35

Ceket:

Bayan…………………………………………………………. 150

Erkek………………………………………………………….. 200

Çadır………………………………………………………….. 455

Çanta………………………………………………………….. 170

Çarşaf………………………………………………………….. 45

Elbise:

Çocuk…………………………………………………………… 90

Bayan…………………………………………………………. 190

Eldiven (Çift)…………………………………………………… 25

Emniyet Kemeri……………………………………………….. 10

Eşofman………………………………………………………. 160

Etek……………………………………………………………. 100

Evrak Çantası

Bayan………………………………………………………….. .65

Erkek……………………………………………………………. 50

Gece Elbisesi:

Çocuk…………………………………………………………… 55

Bayan…………………………………………………………. 100

Golf Çantasj………………………………………………….. 136

Gömlek:

Çocuk…………………………………………………………… 75

Erkek………………………………………………………….. 120

Havlu……………………………………………………………. 10

iş Pardesüsü…………………………………………………. 180

iş Tulumu…………………………………………………….. 220

Jartiyer…………………………………………………………. 35

Jipon:

Uzun……………………………………………………….. 75

Yarım………………………………………………………. 40

Korse………………………………………………………. 95

Kravat……………………………………………………………. 5

Külot (Uzun Paçalı)…………………………………………… 50

Külotlu Çorap………………………………………………….. 30

Kürk Palto:

Suni……………………………………………………………. 340

Mink………………………………………………………….. 7300

Masa Örtüsü…………………………………………………… 45

Mayo:

Bayan………………………………………………………. 75

Erkek………………………………………………………. 50

Mendil……………………………………………………………. 5

 

Okul Çantası………………………………………………….. 40

Oto Döşemeleri……………………………………………… 680

Önlük (Mutfak)……………………………………………….   20

Palto:

Çocuk…………………………………………………… .135

Bayan…………………………………………………….. 315

Erkek…………………………………………………….. 610

Pantolon:

Çocuk…………………………………………………… .150

Bayan…………………………………………………….. 200

Erkek…………………………………………………….. 270

Pijama:

Çocuk…………………………………………………… .100

Bayan…………………………………………………….. 140

Erkek…………………………………………………….. 190

Robdöşambr:

Çocuk…………………………………………………… .165

Erkek…………………………………………………….. 250

Sabahlık………………………………………………………. 185

Sırt Çantası……………………………………………………. 10

Slip………………………………………………………………. 40

Sutyen………………………………………………………….. 40

Şapka:

Çocuk……………………………………………………… 25

Yetişkin……………………………………………………. 50

Şemsiye………………………………………………………… 20

Şort:

Çocuk……………………………………………………… 35

Spor……………………………………………………….. .70

Takım Elbise…………………………………………………. 480

Tayyör………………………………………………………… 365

Terlik……………………………………………………………. 15

Toz bezi………………………………………………………… 25

Triko Kazak:

Bayan……………………………………………………… 70

Erkek………………………………………………………. 80

T.Shirt:

Çocuk……………………………………………………… 50

Bayan……………………………………………………… 75

Erkek………………………………………………………. 90

Uyku Tulumu:

Çocuk……………………………………………………. 185

Yetişkin………………………………………………….. 275

Yağmurluk:

(Pardesü)……………………………………………………… 285

YAstık Kılıfı……………………………………………………. 10

Yatak………………………………………………………….. 200

Yatak Örtüsü:

(Kapitone)…………………………………………………….. 320

Yelek……………………………………………………………. 50

Yorgan:

Tek Kişilik………………………………………………… 50

Çift Kişilik………………………………………………… 65

Yorgan Kılıfı…………………………………………………… 80


62

 

 

 

ISO STANDART ÖLÇÜ TABLOLARI

İSO’nun belirlediği ilkelere uygun olarak Avusturya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Almanya, Yunanistan, Hollanda, Norveç, Portekiz, isveç ve isviçre’nin giyim enstitülerince kabul edilen kadın ve erkek standart vücut ölçü tabloları aşağıda verilmiştir.

 

Tablo 1. 1.68 cm boy ve normal kalça çevresine sahip bayanlar için beden kodları ve bu kodların temsil ettiği vücut ölçüleri

Beden Kodları 84 88 92 96 100 104 110 116 122
Boy 168 168 168 168 168 168 168 168 168
Göğüs çevresi 84 88 92 96 100 104 110 116 122
Bel çevresi 66 70 74 78 82 86 92 98 104
Kalça çevresi 92 95 98 102 106 110 115 120 125
Dış kol uzunluğu 61 61 61 61 61 61 61 61 61
İç bacak uzunluğu 78 78 78 78 78 78 78 78 78
Dış bacak uzunluğu 106 106 106 106 106 106 106 106 106

 

 

Tablo 2. Boy ve figür tipine göre ölçülerde oluşabilecek sapmalar Tablo 2’de gösterilmektedir

Göğüs Bel Kalça Dış kol İç bacak Dış bacak
Çevresi Çevresi Çevresi uzunluğu uzunluğu uzunluğu
Uzun boy +8 0 +2.5 +4 +5
Kısa boy -8 0 -2.5 -4 -5
Dar kalça  0 0 -3 -6 0 0
Geniş kalça  0 0 +3 +6 0 0

* Yeterli doğrulukta genel ifadesi mümkün değildir.

 

 

Tablo 3. Kadın vücut ölçüleri, beden aralıkları, figür tipleri ve sembolleri topluca görülmektedir.

 

KADIN VÜCUT ÖLÇÜLERİ

Boy: 152-160-168-176-184-192 herbir boy uzunluğu için figür tipleri; dar kalça-normal kalça-geniş kalça

Göğüs çevresi 84 88 92 96 100 104 110 116 122
63 67 71 75 79 83 89 95 101
66 70 74 78 82 86 92 98 104
69 73 77 81 85 89 95 101 107
86 89 92 96 100 104 109 114 119
92 95 98 102 106 110 115 120 125
98 101 104 108 108 116 121 126 131

 

Boy için kullanılan

renk tonu

152 160 168 176 184 192
Dış kol uzunluğu 56 58,5 61 63,5 66 68,5
İç bacak uzunluğu 70 74 78 82 86 90
Dış bacak uzunluğu 96 101 106 111 116 121
Piktogram üzerinde renk kodu, figür tipi sembolü birleştirir.
Harflerle bedenlerin kodlanması XXS XS S M L XL XLL
63

 

Göğüs çevresi

70-78 78-86 86-94 94-102 102-110 110-118 118-126

176 cm. boy ve normal bel çevresi ölçüsüne sahip erkekler için beden kodları ve bu kodların temsil ettiği vücut ölçüleri, Tablo 4’te verilmiştir.

 

Tablo 4. 176 cm boy ve normal bel ölçüsü için erkek beden ölçüleri.

 

Beden Kodları 88 92 96 100 104 108 112 116 120
Boy 176 176 176 176 176 176 176 176 176
Göğüs çevresi 88 92 96 100 104 108 112 116 120
Bel çevresi 73 78 83 88 93 98 103 108 113
Kalça çevresi 89 93 97 101 105 109 113 117 121
Dış kol uzunluğu 65 65 65 65 65 65 65 65 65
İç bacak uzunluğu 82 82 82 82 82 82 82 82 82
Dış bacak uzunluğu 110 110 110 110 110 110 110 110 110

Boy ve figür tipine göre vücut ölçülerinde olan sapmalar tablo 5 ve tablo 6’da görülmektedir.

 

Tablo 5. Boy ve figür tipine göre vücut ölçülerinde olan sapmalar

 

Boy Göğüs Çevresi Bel Çevresi Kalça Çevresi Dış kol uzunluğu İç bacak uzunluğu Dış bacak uzunluğu
Uzun Kısa +6

-6

0

0

*

*

*

*

+2

-2

+3**

-3**

+4

-4

* Yeterli doğrulukta genel ifadesi mümkün değildir.

** İç bacak uzunluğu için sapma miktarı ülkeden ülkeye değişim gösterebilir. Verilen sapma miktarı ortalama değeri gösterir.

Kuzey Avrupa ülkelerinde sapma miktarı 1 cm’e kadar daha da arttırılabilir.

 

Tablo 6. Figür tipindeki değişimlere göre vücut ölçülerinde olan sapmalar.

 

Göğüs Çevresi Bel Kalça Çevresi
Uzun

Kısa

0

0

-6

+6

-3

+3

 

Tablo 7. Erkek vücut ölçüleri, jeden aralıkları, figür tipleri ve sembolleri.

 

ERKEK VÜCUT ÖLÇÜLERİ

Boy: 152-158-164-170-176-182-188-194, her bir boy uzunluğu için figür tipleri; zayıf-normal-iri yapılı-şişman-iri yarı şişman

Göğüs Çevresi 88 92 96 100 104 108 112 116 120
67 72 77 82 87 92 97 102 107
73 78 83 88 93 98 103 108 113
79 84 89 94 99 104 109 114 119
85 90 95 100 105 110 115 120 125
91 96 101 106 111 116 121 126 131
86 90 94 98 102 106 110 114 118
89 93 97 101 105 109 113 117 121
92 96 100 104 108 112 116 120 124
95 99 103 107 111 115 119 123 127
98 102 106 110 114 118 122 126 130
Boy için kullanılan

Renk kodu

152 158 164 170 176 182 188 194
Dış kol uzunluğu 57 59 61 63 65 67 69 71
İç bacak uzunluğu 70 73 76 79 82 85 88 91
Dış bacak uzunluğu 94 98 102 106 110 114 118 122
Piktogram üzerinde renk kodu, figür tipi sembolü birleştirilir.
Harflerle bedenlerin kodlanması XXS XS S M L XL XLL
64

 

Göğüs çevresi

70-78 78-86 86-94 94-102 102-110 110-118 118-126

Kabul Edilebilir Kalite Düzeyi – AQL (Acceptable Quality Level)

 

Seviye 2 Tek Örnekleme Planı Normal AQL 4  – Level II Single Sample Plan Normal AQL 4
Örnekleme Yapılacak Partinin Toplam Adedi Alınacak Örnekleme Adedi Kabul – Red Sınırı
2-25 3 0-1
26-90 13 1-2
91-150 20 2-3
151-280 32 3-4
281-500 50 5-6
501-1200 80 7-8
1201-3200 125 10-11
3201-10000 200 14-15
10001 ve üzeri 315 21-22
Telif hakkı 2002 Coyote Technlogies Inc.

 

Seviye 2 Tek Örnekleme Planı Normal AQL 2.5  – Level II Single Sample Plan Normal AQL 2.5
Örnekleme Yapılacak Partinin Toplam Adedi Alınacak Örnekleme Adedi Kabul – Red Sınırı
2-50 5 0-1
51-150 20 1-2
281-500 50 3-4
501-1200 80 5-6
1201-3200 125 7-8
3201-10000 200 10-11
10001-35000 315 14-15
35001 ve üzeri 500 21-22

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

65

 

 

 

66

 


TEKSTİLDE ÇOK KULLANILAN TÜRK STANDARTLARI

1- Tekstil Lifleri ve Deney Metotları

TS 838 Mart 1988      Lif ve ipliklerde Ticari Nem ve Katkı Toleransları

TS 1700 Nisan 1986   Tekstil Mamullerinde İkili Karışımda (Harman) Liflerin Kantitatif TS Kimyasal Analiz Metotları

2874 Kasım 1977       Tekstil Lifleri – Doğrusal Yoğunluk Tayini – Gravimetrik Yöntem

TS 3725 Şubat 1982   Tekstil Liflerinin Deneyleri için Numune Alma Metotları

TS 4739 Mart 1989     Tekstil Liflerinin Tanınması Metotları

TS 4785 Nisan 1986   Tekstil Mamullerinde Üçlü Karışımlardaki (Harman) Liflerin Kantitatif Analiz Metotları

TS 5571 Mart 1988     Lif ve İpliklerde Ticari Kütle Tayini

 

1-a) Doğal Lifler

TS 464 Şubat 1990     Ham Yünde Temiz Yün Muhtevasının Tayini – Ticari Metot

TS 466 Şubat 1990     Ham Yünde Temiz Yün Miktarı Tayini – Laboratuvar Metodu

TS 938 Mart 1971      Yapağıda Tops Randımanı Tayini (Ticari Metot)

TS 1009 Nisan 1971   Yün Liflerinin Ortalama Çapının Tayini (Hava Geçirgenlik Metodu)

TS 1014 Şubat 1987   Yapağı ve Yünler

TS 1104 Ocak 1972    Pamukta ve Telefte Yabancı Madde Miktarının Tayini (Shirley Ayırıcı Metodu)

TS 1153 Nisan 1972   Pamuk Liflerinin Demet Halinde Kopma Dayanımı ve Uzamasının Tayini

TS 1174 Nisan 1993   Tekstil – Pamuk Liflerinde incelik (Mikroner Değeri) Tayini -Hava Geçirgenlik Metodu

TS 1186 Aralık 1983   Yün Lif Çapının Tayini – Projeksiyon Mikroskobu Metodu

TS 1414 Aralık 1991   Tekstil – Pamuk Lifleri – Olgunluk Derecesi Tayini – Mikroskobik Metot

TS 4026 Eylül 1983    Türk Tiftikleri

TS 7123 Mayıs 1989  Pamuk Liflerinde Uzunluk (Aralığı Uzunluğu) ve Düzgünlük indeksi Tayini

 

1- b) Sentetik ve Rejenere Lifler

TS 1188 Nisan 1972   Suni ve Sentetik Liflerin Bileşim isimleri

TS 5570 Mart 1988                    Suni ve Sentetik Liflerde Vibroskop Metodu ile Doğrusal Yoğunluk Tayini

TS 5774 Nisan 1988   Sentetik Liflerde Erime Noktası veya Erime Aralığı Tayini Metotları

 

2- İpliklerve Deney Metotları

TS 242 Nisan 1965     Tek kat ve Çok katlı Bükümlü Pamuk ipliklerinin Büküm Derecesi ve Bükülü ipliklerde Bükümden Dolayı iplik Numarası Değişmesi

TS 244 Nisan 1992                    Tekstil – ipliklerde – Doğrusal Yoğunluk (Birim Uzunluktaki Kütle) Tayini – Çile Metodu

TS 245 Nisan 1988                    Tek ipliğin Kopma Mukavemeti Yükü ve Kopma Uzaması Tayini

TS 247 Nisan 1988     İpliklerin Bükümünün Tayini

TS 606 Nisan 1990     Pamuk – Dikiş, Nakış ve Dantel iplikleri

TS 627 Mart 1973                      İplik kusurları

TS 628 Temmuz 1970                İplik Düzgünsüzlüğü Tayin Metotları

TS 1246 Ocak 1973    Tekstil ipliklerinin Belirtilmesinde kullanılan isim ve Semboller

TS 1655 Nisan 1974   Kamgam ipliklerde Düzgünsüzlük Bakımından Sınıflandırma

TS 1656 Nisan 1974   Ştrayhgarn ipliklerde Düzgünlüksüz Bakımından Sınıflandırma

TS 8288 Nisan 1990   Kısmen veya Tamamen Sentetik Liflerden yapılmış Dikiş iplikleri

TS 9356 Nisan 1991   Tekstil – iplikler – Teks Sisteminde Büküm Faktörünün Hesaplanması

TS 9947 Mart 1991     Tekstil – iplikler – Deney için Numune Alma Metotları

 

3- Kumaşlar ve Deney Metotları

TS 1 Nisan 1984        Türk Bayrağı ve Kumaşı

TS 243 Nisan 1965     Kumaşların Su Geçirmezlikleri

TS 250 Şubat 1989     Dokunmuş Kumaşlar – imalat Tarzı – Analiz Metotları – Birim Uzunluktaki iplik Sayısının Tayini

TS 251 Şubat 1991     Dokunmuş Kumaşlar – Birim Uzunluk ve Birim alan Kütlesinin Tayini

TS 253 Aralık 1993     Tekstil – Dokunmuş – Kopma Mukavemeti ve Uzama Tayini – Şerit (Strip) Metodu

TS 254 Ocak 1989                     Dokunmuş Kumaşlar – imal Tarzı – Analiz Metotları – Kumaştaki ipliğin Kısalma OranınınTayini

67

 

TS 255 Ocak 1989                     Dokunmuş Kumaşlar – imal Tarzı – Analiz Metotları – Kumaştan Çıkarılan ipliğin Doğrusal Yoğunluğunun Tayini

TS 256 Ocak 1989                     Dokunmuş Kumaşlar – imal Tarzı – Analiz Metotları – Kumaştan Çıkarılan ipliğin Doğrusal Bükümünün Tayini

TS 391 Nisan 1995     Tekstil – Kumaşlarda Hava Geçirgenliğinin Tayini

TS 393 Mart 1975                      Kumaşlarda Patlama Dayanımı ve Patlama Yüzey Gerilmesinin Tayini – Diyafram Metodu

TS 395 Nisan 1966     Kumaşın Yırtılma Dayanımının Tayini

TS 471 Aralık 1976     Dokunmuş Kumaşlardaki Hataların Tanımları

TS 493 Nisan 1994     Tekstil Mamulleri -Yünlü Keçeler

TS 629 Şubat 1991     Havlular ve Havlu Kumaşlar

TS 1409 Nisan 1973   Dokunmuş Tekstil Mamullerinin Eğilme Dayanımı Tayini

TS 1411 Nisan 1973   Dokunmuş Tekstil Mamullerinde İplik Çarpıklığının Tayini

TS 1412 Şubat 1991   Tekstil – Dokunmuş Tekstil Mamüllerindeki İpliklerin Kaymaya Karşı Mukavemetinin Tayini Dikiş Metodu

TS 1619 Ocak 1995    Tekstil – Dokunmuş Kumaşlarda Dikiş Dayanımı Tayini

TS 2150 Aralık 1993   Tekstil – Kumaşlar – Dokunmuş – Kopma Mukavemeti Tayini – Kavrama (Grab) Metodu

TS 2374 Nisan 1976   Yünlü Dokuma ve Örgü Mamullerinde Keçeleşme ve Dinlendirme (Relaks) Çekmesi Tayini

TS 3395 Nisan 1979   Tekstil Mamulleri – Dokunmuş Kumaşlar – Top (Parça) Eninin Ölçülmesi

TS 3396 Nisan 1979   Tekstil Mamulleri – Dokunmuş Kumaşlar – Top (Parça) Boyunun Ölçülmesi

TS 3987 Nisan 1983   Kumaşların Küflenmeye ve Çürümeye Karşı Dayanımlarının Tayini Metodu

TS 4073 Aralık 1983   Kumaşların ve Giysilerin Boyutsal Değişimlerinin Tayini Deneyleri için İşaretlenmesi, Ölçülmesi ve Hazırlanması Metodu

TS 5569 Mart 1988     Tekstil Mamulleri- Yanma Özellikleri – Dik Konumdaki Numunelerin Alev Yayılma Özelliklerinin Tayini

TS 6071 Ekim 1988    Dokunmuş Kumaşların Giyim Sebebiyle Torbalanma veya Uzamaya Karşı Mukavemetlerinin Tayini Metodu

TS 6344 Ocak 1989    Tekstil Mamulleri – Yanma Özellikleri – 45 Derece Konumundaki Kenardan Tutuşturulan Numunelerde Alev Yayılma Özelliklerinin Tayini

TS 6346 Ocak 1989    Tekstil Mamulleri – Yanma Özellikleri – Yatay Konumdaki Kenardan Tutuşturulan Numunelerde Alev Yayılma Özelliklerinin Tayini

TS 7126 Mayıs 1989 Örülmüş Tekstil Mamullerinin Patlama Mukavemetinin Tayini – Sabit Travers Hızlı (CRT) Bilya ile Patlatma Metodu

TS 7128 Mayıs 1989 Dokunmuş ve Örülmüş Kumaşlarda Kalınlık Tayini

TS 7620 Kasım 1989 Tekstil Mamulleri -Yanma Özellikleri – Yan Daire Metodu ile Alev Yayılma Özelliklerinin Tayini

TS 7694 Aralık 1989   Kumaşlarda Yağ Tutmazlık Derecesi Tayini

TS 9693 Aralık 1991   Tekstil – Kumaşlar – Dökümlülük Tayini

TS 10057 Mart 1993   Tekstil – Kumaşlar – Su geçirmezlik Derecesinin Tayini – Yağmur Metodu

TS 10258 Nisan 1992 Tekstil- Kumaşlar- Boncuklanma Direnci ve Buna Bağlı Diğer Yüzey Değişmelerinin Tayini Taklalı Serbest Düşünme Metodu

TS 10985 Nisan 1993                 Tekstil -Örülmüş Kumaşlar- Düşük Kuvvet Uygulanan- Kalıcı Uzama ve Streç Özelliklerinin Tayini

TS 11155 Aralık 1993                 Tekstil – Kumaşlar – Aşınma Direnç Tayini – Dönerek Aşındırma Metodu

TS 11611 Nisan 1995  Tekstil – Örülmüş veya Dokunmuş – Streç Kumaşlar ve Örülmüş Kumaşlar Dikişlerin Patlama Dayanımı ve Uzamalarının Tayini

 

4- Renk Haslığı Deney Metodları

TS 396 Ekim 1989       Boyalı ve / veya Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Deney Metodları – Suya Karşı Renk Haslığı Tayini TS 397 Nisan 1989 Boyalı ve / veya Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Deney Metodları – Deniz Suyuna Karşı Renk Haslığı Tayini

TS 398 Kasım 1979     Boyalı ve Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Deney Metodları – Tere Karşı Renk Haslığı Tayini

TS 400 Ocak 1974      Boyalı ve Baskılı Tekstil Mamullerinde Renklerin Peroksit Yıkama Haslığının Tayini

TS 423 Ekim 1983       Tekstil Mamullerinin Renk Haslığı Tayinlerinde Lekelenmenin Boya Akması ve Solmanın (Renk Değişmesi) Değerlendirilmesi için Gri Skalaların Kullanılma Metodları

TS 472 Kasım 1979     Boyalı ya da Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Deney Yöntemleri – Ütülemeye Karşı Renk Haslığı Tayini

TS 473 Aralık 1983      Boyalı ve Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Deney Metodları – Kuru Temizlemeye Karşı Renk Haslığı Tayini Metodu

TS 716 Kasım 1979     Boyalı ve Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Deney Yöntemleri -Yıkamaya Karşı Renk Haslığı Tayini

TS 717 Ekim 1989       Boyalı ve/veya Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Deney Metodları – SürtünmeyeKarşı Renk Haslığı Tayini

TS 837 Nisan 1989      Boyalı ve/veya Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Deney Metodları – Klorlu Suya (Yüzme Havuzu Suyuna) Karşı Renk Haslığı Tayini

68

 

TS 867 Ekim 1983       Boyalı ve Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Deney Metodları – Gün Işığına Karşı Renk Haslığı Tayini Metodu

TS 1008 Mart 1986      Boyalı ve Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Tayin Metodları – Işığa Karşı Renk Renk Haslığı Tayini Metodu – Ksenon Ark Lambası Metodu

TS 4459 Nisan 1985    Boyalı ve Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Tayin Metodları – Hava Şartlarına Karşı Renk Haslığı Tayini Metodu- Açık Havada Uygulanan Metod

TS 4460 Nisan 1985    Boyalı ve Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Tayin Metodları – Hava Şartlarına Karşı Renk Haslığı Tayini Metodu – Ksenon Ark Lambası Metodu

 

TÜRKİYE’DE TEKSTİL VE DERİ MÜHENDİSLİĞİ ALANLARINDA EĞİTİM VEREN

 YÜKSEK ÖĞRETİM KURUMLARI (ÖSYM 2009)

Üniversite Adı Fakültenin Adı Programın Adı Puan Türü Kontenjan
Çukurova Üniversitesi
(Adana)
Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 62
Tekstil Mühendisliği

(İkinci Öğretim)

SAY-2 62
Dokuz Eylül Üniversitesi
(İzmir)
Mühendislik Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 62
Ege Üniversitesi
(İzmir)
Mühendislik Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 123
Ege Üniversitesi
(İzmir)
Mühendislik Fakültesi Deri Mühendisliği SAY-2 57
Erciyes Üniversitesi
(Kayseri)
Mühendislik Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 57
Gaziantep Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Tekstil Mühendisliği
(İngilizce)
SAY-2 47
İstanbul Aydın Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 30
Tekstil Mühendisliği
(%50 Burslu)
SAY-2 30
İstanbul Teknik Üniversitesi Tekstil Teknolojileri
ve Tasarımı Fakültesi
Tekstil Mühendisliği SAY-2 72
Kahramanmaraş
Sütçü İmam Üniversitesi
Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 52
Tekstil Mühendisliği

(İkinci Öğretim)

SAY-2 52
Namık Kemal Üniversitesi
(Tekirdağ)
Çorlu Mühendislik Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 31
Pamukkale Üniversitesi
(Denizli)
Mühendislik Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 52
Süleyman Demirel Üniversitesi
(Isparta)
Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 62
Tekstil Mühendisliği

(İkinci Öğretim)

SAY-2 62
Uludağ Üniversitesi
(Bursa)
Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 93
Tekstil Mühendisliği
(İkinci Öğretim)
SAY-2 93
Uşak Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Tekstil Mühendisliği SAY-2 52
Tekstil Mühendisliği

(İkinci Öğretim)

SAY-2 52
69